Bu sene ilk kez bir yılda kapanan teyit projesi sayısı, yeni açılanların üç katına çıktı. Duke Üniversitesi Reporters' Lab'in 12 Haziran 2026'da yayınladığı yıllık sayıma göre 2025'te dünyada 10 yeni teyit girişimi yayına başlarken, 30'dan fazlası yayını durdurdu. Bu, kuruluşun izlemenin başladığı 2014'ten beri kaydettiği ilk çift haneli net kayıp anlamına geliyor.
Rakam tek başına alarm verici bir tablo çiziyor gibi görünse de hikaye o kadar basit değil. Aynı dönemde teyitçilerin ulaştığı kitle büyüdü, alanın toplam büyüklüğü on yıl öncesinin iki katına çıktı ve Kongo Demokratik Cumhuriyeti ile Güney Sudan gibi yerlerde yeni girişimler doğdu.
Veriler ne diyor?
Reporters' Lab'in verisine göre dünya genelindeki aktif teyit projelerinin sayısı 2025 sonunda 441'di. 1 Haziran 2026 itibarıyla bu sayı 437'ye düştü. Düşüş, geçen yılın haziran ayına kıyasla yaklaşık yüzde 4'lük bir gerilemeye denk geliyor. Teyitçiler şu anda 116 ülkede ve 70 dilde faaliyet gösteriyor.
Ancak tek bir yılın fotoğrafı yerine on yıllık eğriye bakmak daha aydınlatıcı. Kuruluşun "yıllık net yeni teyitçi" tablosu, alanın 2019'da zirve yaptığını gösteriyor. O yıl 95 yeni proje açılmış, 16'sı kapanmış, net sayı 79 olmuştu. Sonraki yıllarda büyüme istikrarlı biçimde yavaşladı. 2022'de net artış 9'a indi, 2023'te sayı ilk kez eksiye düştü. 2024'te yeniden hafif artıya (+3) geçti. 2025'te ise tablo belirgin biçimde değişti: 10 açılış, 33 kapanış, net -23.
Reporters' Lab bu sayıların geçmiş raporlarla birebir tutmayabileceğini hatırlatıyor. Kuruluş, veritabanına sonradan keşfettiği projeleri eklediği için eski yılların rakamları da zaman zaman güncelleniyor.
Teyitçiler neden kapanıyor?
Teyitçiler üzerinde raporun işaret ettiği iki temel baskı var: finansman ve siyasi baskı.
Finansman tarafında kırılma noktası net. Teyit kuruluşları uzun süredir sosyal medya platformlarından gelen gelire, vakıf hibelerine ve bağışlara dayanıyordu. Aslında alandaki büyümenin kendisi büyük ölçüde bu platform anlaşmalarıyla beslenmişti. Sosyal medya şirketleriyle yapılan işbirlikleri bir teyit kuruluşu patlaması yarattı, ancak bu kuruluşların çoğu kendi finansal bağımsızlığını kuramadı.
2025 başında sosyal medya devi Meta, ABD'deki bağımsız teyit programını sonlandırdı. Bu program, teyitçilere platformlardaki yanlış bilgi hakkında bağımsız hüküm vermeleri karşılığında ödeme yapıyordu ve dünya genelinde yüzlerce proje için önemli bir gelir kalemiydi. IFCN'e göre programa katılan kuruluşlar, geçen yıl gelirlerinin ortalama yaklaşık yüzde 45'ini tek başına Meta'dan elde ediyordu. İrlanda merkezli Logically Facts, Meta ve TikTok gelirini kaybettikten sonra 2025'te yayınını tamamen durdurdu.
Bu tablonun ne kadar yaygın olduğunu IFCN'in (Uluslararası Doğruluk Kontrolü Ağı) ayrı bir araştırması doğruluyor. Ağın 2025 sonunda 71 ülkeden 141 kuruluşla yaptığı "State of the Fact-Checkers" anketine göre teyitçilerin yüzde 76'sı mali durumunu "kırılgan" ya da "kriz halinde" olarak tanımladı. Diğer yandan yalnızca yüzde 22,6'sı kendini mali açıdan sürdürülebilir görüyordu. Ankete katılanların yüzde 89,1'i için en büyük sorun finansman ve mali sürdürülebilirlikti.
Finansman tablosundaki kırılmanın bir başka ayağı da kamu kaynaklarında yaşandı. IFCN'in raporu, mali baskının yalnızca Meta'nın çekilmesinden değil, ABD merkezli bir kalkınma ajansı olan USAID'in programlarının 2025 boyunca kademeli olarak tasfiye edilip temmuz ayında tamamen kapanmasından da kaynaklandığını belirtiyor.
İkinci baskı siyasi. IFCN anketine yanıt veren kuruluşların yaklaşık yüzde 30'u devlet otoritelerinden baskı, kısıtlama veya müdahaleyle karşılaştığını, yaklaşık üçte ikisiyse taciz gördüğünü bildirdi.
Bu baskının insani boyutunu bir örnek somutlaştırıyor. Fact-Check Congo'nun kurucusu Rosie Pioth, 1982'deki Maya-Maya Havalimanı bombalamasının yıl dönümüne ilişkin haberi nedeniyle tehdit aldıktan sonra Kongo Cumhuriyeti'ni terk etmek zorunda kaldı. Pioth, El País'e ocak ayında verdiği röportajda bu kadar ani biçimde ülkeden ayrılıp ailesini geride bırakmayı hiç beklemediğini, artık güvende olsa da ciddi maddi ve idari zorluklarla karşı karşıya olduğunu anlattı.
Tablo tek renkli değil
Bu kayıplara rağmen çalışmanın kendisi "çöküş" anlatısına karşı çıkıyor. Reporters' Lab'in vurgusu açık. Kurumların büyük çoğunluğu işini sürdürüyor. Alanın bugünkü büyüklüğü on yıl öncesinin iki katından fazla. 2016 sonunda dünyada yaklaşık 180 teyitçi varken bugün bu sayı 440'a yakın.
Üstelik kapananların yanında yenileri de doğuyor. ABD'de yerel haber odaları, olgusal iddialara "evet ya da hayır" yanıtı veren kısa bulgu özetleri üretmek için Gigafact projesine katılıyor. Kongo Demokratik Cumhuriyeti'nde Thibitisha Fact 2025 başında, Güney Sudan'da The ClarityDesk geçen haziranda yayına başladı.
Burada okuyucular için önemli bir nokta var. Finansal sağlık ile kamusal talep birbirinden ayrışmış durumda. Teyit içeriklerine ilgi artarken bu içeriği üreten kuruluşların ayakta kalması zorlaşıyor. Yani sorun kimsenin doğru bilgiye ihtiyaç olmaması değil, doğru bilgiyi üretenlerin faaliyetlerini sürdürmek için gerekli kaynak miktarının azalması.
Teyitçilik değerlidir
Veriler ilk bakışta yalnızca sektörel bir istatistik gibi görünebilir. Ama bir teyitçi gözüyle okunduğunda daha geniş bir derse işaret ediyor: İçerik doğrulama karşılığı olmayan bir hizmet değil.
2026 raporu, teyitçilik alanının zor bir yıl geçirdiğini açıkça gösteriyor. İlk kez kapanan proje sayısı açılanın üç katına ulaştı, finansman daraldı, siyasi baskı arttı. Ama aynı veri, alanın çökmediğini, baskı altında yeniden şekillendiğini de ortaya koyuyor. Eski merkezlerden bazıları kan kaybederken yeni coğrafyalarda ve yeni modellerde girişimler doğuyor.
Teyit okuru için buradan çıkan iki temel sonuç var. Birincisi, doğru bilgiyi üreten yapıların kırılgan ve desteğe muhtaç bir kamusal altyapı olduğu. İkincisiyse, çarpıcı bir başlığın ardındaki tam tabloyu okumayı alışkanlık haline getirmenin ne kadar değerli olduğu.
Bu iki refleks, yalnızca teyitçilik sektörünü değil, karşımıza çıkan her veriyi daha sağlıklı değerlendirmemize yarar.
