Birleşmiş Milletler'in (BM) Bağımsız Uluslararası Yapay Zeka Bilimsel Paneli Ön Raporu yayımlandı. Rapor, yapay zekanın bilgi ekosistemine etkisini ve dezenformasyon, deepfake gibi riskleri ele alıyor. Rapora göre yapay zeka tabanlı dezenformasyon riski, güvenilir bir bilgi ekosistemini baltalıyor. Bu durumun, demokratik katılım süreçleri için olumsuz sonuçlar doğurabileceği vurgulandı. Deepfake videolarının yüzde 99'unun kadınları hedef aldığı aktarıldı.

Ön raporla ilgili toplantıda konuşan BM Genel Sekreteri Antonio Guterres, yapay zeka teknolojisinin olağanüstü potansiyeli olduğunu belirterek, ülkelere "bu konuda ortak kuralların tesisi için gerekli önlemlerin alınması konusunda beklememeleri" çağrısında bulundu.

"Yapay Zekanın Fırsatları, Riskleri ve Etkilerinin Kanıta Dayalı Değerlendirmesi" başlıklı rapor, BM'nin beş bölgesinden 40 bilim insanının dahil olduğu uluslararası bir panel tarafından hazırlandı ve 1 Temmuz 2026'da kamuoyuyla paylaşıldı. Panel, BM Genel Kurulu tarafından 2025 yılında 76/325 sayılı kararla kurulmuştu. Panelin ilk çalışması olan kapsamlı rapor ise 2027'de yayına hazır hale gelecek. Ön raporun bulguları, 6 ve 7 Temmuz'da Cenevre'de düzenlenen olan ilk BM Küresel Yapay Zeka Yönetişimi Diyaloğu'nda hükümetlere sunuldu. Panel, mevcut güvenlik önlemlerinin yapay zekanın ilerleme hızına ayak uyduramayacağı konusundaki uyarıları dile getiriyor.

Yapay zeka kullanımının hızlandığına dikkat çekilen raporda, bir milyardan fazla insanın artık haftalık olarak konuşma tabanlı yapay zeka uygulamalarını kullandığı açıklandı. Raporda bulgular yedi temel alanda analiz edildi.

• Yapay zeka bilimi, gelişmeler ve gidişat
• Toplumsal uygulamalar: bilim, sağlık, eğitim ve tarım
• Ekonomik etkiler
• Güvenlik, sistem ve çevresel etkiler
• İnsan hakları, bilgi ve demokrasi
• Kültürel ve bireysel gelişim, özerklik ve çocuk güvenliği
• Yönetim, idare ve güvenilirlik

Raporla ilgili olarak BM Genel Sekreteri Antonio Guterres’in, "Dünya, anlayamadığı şeyi yönetemez. Panel raporu, her bölgeden derlenmiş ve her hükümete açık bağımsız bilimsel veriler sunmaktadır. Mesaj açık: Potansiyel büyük, ancak riskler gerçek ve beklemenin maliyeti artıyor. Tüm liderleri bu ortak kanıtları kullanarak birlikte ve gecikmeden harekete geçmeye çağırıyorum." çağrısına yer verildi.

• Yapay zekaya erişim ve kullanım küresel olarak büyük farklılıklar gösteriyor. Küresel Güney'deki benimseme ve kullanım oranı, Batı ve gelişmiş ülkelerin çok gerisinde kalıyor.
• Son tahminlere göre, ABD dünyanın en iyi 500 yapay zeka süper bilgisayarının bilgi işlem gücünün yüzde 75'ini, Çin yüzde 15'ini oluşturuyor.
• Genel amaçlı yapay zeka modellerinin neredeyse tamamını ABD ve Çinli şirketler üretiyor. Az sayıda ülke, yapay zeka bilgisayar çiplerinin tedarik zinciri için kritik girdilere sahip.
• Önde gelen yapay zeka şirketlerinin yıllık geliri 35 kat arttı: 2023'te 2 milyar dolardan 2026'da 70 milyar doların üzerine çıktı. Bu veri, yapay zeka hizmetlerine olan güçlü talebi yansıtıyor.

• İş yerlerinde yapay zekaya geçiş sürüyor. doğru geçiş sürüyor. İnsan gözetimine ihtiyacı azalan yapay zeka programlarının, ekonomide değişimleri beraberinde getirebileceği ön görülüyor.
• Eğer bu gelişme hızı devam ederse, yapay zeka uygulamaları, yazılımcıların haftalarına mal olan işlemleri, çok daha kısa sürede tamamlayabilecek.
• Yapay zeka destekli kaynak taraması, bazı araştırma ortamlarında iş yüklerini yaklaşık yüzde 60 oranında azaltmış olabilir. Bu nedenle, yapay zeka uygulamaları tüm sektörlerde önemli sonuçlar doğurmaktadır.
• Yapay zeka modelleri aktif aldatma yeteneğine sahip. Aldatma, bir yapay zeka sisteminin sistematik olarak insanları veya diğer yapay zeka uygulamalarını bilgisi, planları veya yetenekleri hakkında yanıltmasıdır. Aldatma vakaları, gün geçtikçe daha fazla gözlemleniyor.
• Aldatma, güvenlik değerlendirmelerini ve gerçek dünya güvenilirliğini bozabilir. Kontrol kaybı senaryolarıyla; kapatılmaktan kaçınmak için yalan söyleyen ve hile yapan yapay zeka modelleri tespit edildi.
• Yapay zeka gerçekliği aşındırabilir. Yapay zeka içeriği filigranlamak ve tanımlamak için araçlar geliştiriliyor olsa bile elle üretilen içerik ile yapay zeka içeriği arasında ayrım yapmak giderek zorlaşıyor. Bu da gerçek bilgi ile aldatıcı-manipüle edilmiş bilgi arasındaki sınırları bulanıklaştırıyor. Yapay zeka, güvenilir bir bilgi ekosistemini baltalıyor ve demokrasiler için olumsuz sonuçlar doğuruyor.
• OECD'nin 23 ülke genelinde yaptığı bir değerlendirme, dezenformasyonla mücadele stratejilerinin istisnai durumlara göre kurgulandığını ortaya koydu. Yönetimler, dezenformasyonu kârlı ve ikna edici kılan ekonomik, teknik ve bilişsel altyapıyı ele almayı da amaçlamalı.

• Raporda "Kanıtlar ne gösteriyor?" başlıklı bölümde kıyaslama testlerindeki yapay zeka performansının son yıllarda yükseldiği ortaya kondu.
• Genel amaçlı modeller için 2500 soruluk kıyaslama testinde en yüksek puanlar, 16 ay içinde yüzde 8'den yüzde 45'e yükseldi.
• Bilimsel akıl yürütme testinde (GPQA Diamond) en iyi modeller soruların yüzde 95'ini doğru yanıtladı. (Bu oran 2023'te yüzde 36 civarındaydı)
• Matematiksel akıl yürütme yeteneği testinde (FrontierMath) en iyi performans, Ocak 2025'te yüzde 19'dan 2026'da yüzde 88'e çıktı.
• Birden fazla yapay zeka sistemi, 2025 Uluslararası Matematik Olimpiyatı'nda altın madalya performansı elde etti. Bu, birçok uzmanın tahmin ettiğinden önemli ölçüde daha erken gerçekleşen bir dönüm noktasıydı.

• Raporda deepfake açısından da önemli bulgular paylaşıldı. Buna göre deepfake teknolojileri, çocukların müstehcen görüntülerini oluşturmak için giderek daha fazla kullanılıyor. Deepfake videoların yüzde 99'u kadınları hedef alıyor. Önde gelen yapay zeka araştırmacılarının yüzde 88’i erkek. 70 ülke 2024'te seçim yaptı. Temmuz 2023-Temmuz 2024 tarihleri arası 38 ülkede kamu figürlerini taklit eden 82 deepfake tespit edildi. İnternet İzleme Vakfı, 2025'te 8 binden fazla yapay zeka üretimi çocuk istismarı videosu tespit etti. 
• Raporda yapay zeka geliştirmenin, insan hakları, sosyal sistemler ve çevre üzerinde, olumsuz etkileri olan potansiyel riskler içerdiği vurgulandı. 'Yapay zeka tarafından üretilen çocuk istismarı materyalleri', 'deepfake teknolojisiyle oluşturulan müstehcenlik ve şiddet içeren görüntüler', 'yapay zekanın kullanıcılara etkisi ile belgelenmiş ölümler', 'ruh sağlığı sorunları' ve 'yanıltıcı içeriğin üretimini ve hedeflemesini kolaylaştırma' gibi risklere işaret edildi.
  Yönetici özeti bölümünde ise tavsiyeler yer aldı:
  
• Suçluların ve kötü niyetli kişilerin siber saldırılarda yapay zeka sistemlerini kullandığı belgelenmiştir. Bu zararların çoğu, orantısız bir şekilde dezavantajlı nüfusları etkiliyor.
• Geleceğe baktığımızda, hızla gelişen yapay zeka kapasitesi ile etkili risk yönetimi yöntemleri arasındaki uçurum, felaket sonuçlara yol açabilir.
• Gelişmiş teknik yetenekler, yapay zekanın dolandırıcılık, sosyal mühendislik, siber güvenlik, dezenformasyon, biyoteknoloji ve finansal manipülasyon gibi çeşitli alanlarda kötü amaçlı kullanılmasına olanak sağlayabilir.
• Yüksek derecede otonom yapay zeka sistemleri üzerinde kontrolü sürdürmek için güvenilir yöntemler eksik.
• Yapay zeka ajanlarının talimatları ihlal etmeyeceğine dair bilimsel bir garanti yok ve zaten ihlal ettikleri vakalara dair kanıtlar birikiyor.
• Laboratuvar ortamlarında, yapay zeka sistemlerinin kapatılmaktan kaçınmak için güvenlik talimatlarını ihlal ettikleri gösterilmiştir.
• Birden fazla ajan arasındaki etkileşimden yeni riskler ortaya çıkabilir.
• Yapay zeka riskleri nüfus ve ülkeler arasında eşit olmayan bir şekilde dağılıyor.
• Yapay zeka yeteneklerinin az sayıda firma ve ülkede yoğunlaşması, otoriterliğin artışına olanak sağlayabilir ve demokratik hesap verebilirliği zayıflatabilir.