Ermənistan İctimai Radiosu (EİR) "Monument Watch" təşkilatına istinadən Xankəndi şəhərindəki (EİR mətndə "Stepanakert" yazır – red.) Müqəddəs Məryəmin Himayəsi kilsəsində güman edilən vandalizm aktı barədə məlumat yayıb. Təşkilatın iddiasına görə, məbəd Azərbaycan tərəfindən qəsdən zədələnib. "Monument Watch" sübut qismində Xankəndidən azərbaycanlı istifadəçilər tərəfindən paylaşılan videogörüntülərə istinad edir. Həmin kadrlarda kilsənin iki pəncərəsinin sındığı iddia olunur.

Məlumata görə, təşkilat nümayəndələri baş verənləri dini obyektə qarşı qəsdən törədilmiş zərər kimi qiymətləndiriblər. “MW” vurğulayıb ki, bu cür hərəkətlər beynəlxalq normalara, xüsusilə də 1954-cü il "Silahlı münaqişə zamanı mədəni sərvətlərin qorunması haqqında" Haaqa Konvensiyasının 4-cü maddəsinə və 1999-cu il İkinci Protokolunun 9-cu maddəsinə ziddir.

Bundan əlavə, "MW" bu insidentin erməni mədəni irsinin izlərini silmək məqsədi daşıdığını və Qarabağ iqtisadi rayonu (təşkilat bu ərazini "Artsax" adlandırır – red.) sakinlərinin öz mədəni dəyərlərindən istifadə hüququnu pozduğunu iddia edir.

Faktyoxla EİR-in “Monument Watch” təşkilatına istinadən yaydığı xəbərdəki saxta məlumatları, hüquqi təhrifləri təhlil edib.

Əvvəlcə, bu məlumatı yayan “Monument Watch” təşkilatı haqda məlumat verək.

"Monument Watch": Akademik pərdə altında siyasi təbliğat maşını

Təşkilatın ingilis dilindəki adının ("Abidələrin müşahidəsi") neytral səslənməsi oxucuları yanıltmamalıdır. Layihənin əsl adı “Artsax Mədəni İrsinin Monitorinqi” (Monument Watch: Monitoring of Artsakh Cultural Heritage) olmaqla, birbaşa separatçı narrativlər üzərində qurulub.

Təsisçilər və kadr heyəti: Layihənin müəllifləri və rəhbərləri erməni elmi dairələrinin və lobbisinin nümayəndələridir: Hamlet Petrosyan (Yerevan Dövlət Universiteti) və Anna Leyloyan-Yekmalyan (Şərq Dilləri və Sivilizasiyaları Dövlət İnstitutu - INALCO, Paris). Təşkilatın idarə heyəti istisnasız olaraq erməni əsilli şəxslərdən ibarətdir ki, bu da "müstəqil monitorinq" iddialarını dərhal heçə endirir.

• Yaradılması və məqsədi: Platforma 2020-ci ilin sonunda, 44 günlük müharibənin dərhal ardından təsis edilib. Əsas məqsəd Azərbaycanın suverenliyinə keçmiş ərazilərdəki abidələri "monitorinq" bəhanəsi ilə beynəlxalq ictimaiyyətə Ermənistanın siyasi tezislərini yeritməkdir.
• Maliyyəsi və himayədarları: "Monument Watch" müstəqil bir qurum kimi deyil, Ermənistan Təhsil və Elm Nazirliyinin, habelə xaricdəki nüfuzlu erməni lobbi fondlarının birbaşa dəstəyi ilə fəaliyyət göstərir. Bu platforma faktiki olaraq Ermənistanın informasiya müharibəsi strategiyasının akademik qanadı rolunu oynayır.

Aparılan təhlillər sübut edir ki, bu qurumun hesabatları elmi həqiqətlərə deyil, siyasi manipulyasiyalara əsaslanır və beynəlxalq auditoriyanı aldatmaq məqsədi daşıyır.

Şübhəli tərəfdaşlıq şəbəkəsi və maraqlar münaqişəsi

"Monument Watch"un rəsmi tərəfdaş siyahısına nəzər saldıqda, platformanın tərəfsizliyi ilə bağlı bütün iddialar tamamilə iflasa uğrayır. Təşkilatın əsas partnyorları birbaşa Ermənistanın dövlət qurumları və xaricdəki ermənipərəst mərkəzlərdir:

• Ermənistanın akademik resursları: Yerevan Dövlət Universitetinin Mədəniyyətşünaslıq şöbəsi və Ermənistan Milli Elmlər Akademiyasının Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutu bu layihəni ideoloji materiallarla təmin edir.
• Beynəlxalq "akademik" dəstək: Polşanın Adam Mitskeviç adına Antropologiya və Etnologiya İnstitutu və Fransanın Şərq Dilləri və Sivilizasiyaları Dövlət İnstitutu (INALCO) kimi qurumların adı bu şəbəkədə hallanır. Bu, xüsusilə Fransa və Polşadakı erməni lobbisinin akademik nüfuzdan istifadə edərək dezinformasiyaya "beynəlxalq rəy" donu geyindirmək cəhdidir.
• Separatçı elementlər: Tərəfdaşlar siyahısında keçmiş qondarma qurumun qeyri-qanuni "Təhsil, Elm, Mədəniyyət və İdman Nazirliyi"nin yer alması, "Monument Watch"un beynəlxalq hüquqa zidd fəaliyyət göstərən separatçı rejimə xidmət etdiyinin ən bariz sübutudur.
• Koordinasiyalı fəaliyyət: “Caucasus Heritage Watch” kimi digər bənzər profilli təşkilatlarla əməkdaşlıq isə Azərbaycan əleyhinə vahid mərkəzdən idarə olunan informasiya blokadasının qurulduğunu göstərir.

Belə bir partnyor siyahısına malik olan platformanın təqdim etdiyi hər hansı hesabatın obyektivliyi nəinki şübhə doğurur, həm də elmi baxımdan heç bir əhəmiyyət kəsb etmir.

Maliyyə donorları: Lobbiçilik və qeyri-qanuni fəaliyyətlərin izi

"Monument Watch" layihəsinin rəsmi tərəfdaşları və maliyyə qaynaqları bu platformanın "müstəqil akademik monitorinq" iddiasını tamamilə darmadağın edir. Layihənin donorları birbaşa xaricdəki erməni lobbisinə, radikal maliyyə qruplarına və Azərbaycanın suverenliyinə qarşı çıxan ictimai cəmiyyətlərə bağlıdır.

• Tufenkian Fondu və qeyri-qanuni məskunlaşma: ABŞ-də (Kaliforniya və Oreqon) geniş biznes şəbəkəsinə malik olan sahibkar Ceyms Tufenkianın rəhbərlik etdiyi bu fond, humanitar pərdə altında siyasi maraqlara xidmət edir. Ən mühüm fakt budur ki, Ceyms Tufenkian vaxtilə Suriyadan olan ermənilərin işğal altındakı Azərbaycan torpaqlarında qeyri-qanuni məskunlaşdırılmasını təşkil edən və maliyyələşdirən əsas fiqurlardan biri olub. Onun turizm və xalçaçılıq biznesi vasitəsilə əldə etdiyi vəsaitlər illərdir Qarabağdakı işğal rejiminin iqtisadi dayaqlarının gücləndirilməsinə yönəldilib.
• Kaloust Gülbenkian Fondu – Mədəni ekspansiyanın donoru: Portuqaliyada mənzillənən bu fond erməni diasporunun ən böyük maliyyə alətidir. Fondun fəaliyyəti sadəcə mədəniyyət layihələri ilə məhdudlaşmır:
  • Fond Amerika Erməni Milli Komitəsi (ANCA) kimi radikal lobbi təşkilatları ilə sıx əməkdaşlıq edir.
  • İşğal dövründə Qarabağda saxta erməni irsinin təbliği və qondarma rejimin sosial layihələri üçün keçirilən telemarafonların əsas sponsoru olub.
  • Azərbaycan və Türkiyəyə qarşı ərazi iddiaları irəli sürən separatçı qrupların və sosial platformaların maliyyələşdirilməsində birbaşa iştirak edir.
• "Sources d'Arménie" və ideoloji təxribat: Bu fond "Monument Watch" çərçivəsində qondarma erməni tarixinin və "Böyük Ermənistan" ideologiyasının təbliğinə xidmət edən nəşrlərin və saxta materialların yayılmasına cavabdehdir.

Siyahıda yer alan digər qurumlar — Ermənistan Təhsil və Elm Nazirliyi, "Dialoq" təşkilatı, Ford Fondu və Sirarpie Der Nersessian Assosiasiyası — "Monument Watch"un tərəfsiz bir elmi platforma deyil, erməni diasporu və dövləti tərəfindən idarə olunan koordinasiyalı təbliğat şəbəkəsi olduğunu sübut edir. Belə bir maliyyə və siyasi asılılıq şəraitində fəaliyyət göstərən təşkilatın yaydığı hər hansı "vandalizm" iddiası obyektivlikdən kənar, qərəzli və sifarişli xarakter daşıyır.

INALCO: Ermənistanın Avropadakı ideoloji mərkəzi

Ad saxtakarlığına yol verərək özünü beynəlxalq və müstəqil təşkilat kimi təqdim etməyə çalışan “Monument Watch”-un əsas tərəfdaşlarından biri Fransanın Şərq Dilləri və Sivilizasiyaları Dövlət İnstitutudur (INALCO). Parisdə yerləşən və dünyanın ən nüfuzlu regionşünaslıq mərkəzlərindən biri hesab olunan bu institutun Ermənistanla bağlı fəaliyyəti və kadr tərkibi "akademik fəaliyyət" pərdəsi altında gizlənən siyasi platformanı ifşa edir.

INALCO: Akademik mərkəz, yoxsa siyasi alət?

İnstitut daxilində erməni dili və mədəniyyəti kafedrası qeyri-adi dərəcədə güclü mövqeyə malikdir və burada Ermənistanın dövlət maraqlarına xidmət edən genişmiqyaslı layihələr həyata keçirilir:

• Ermənişünaslıq kafedrası: Burada erməni dilinin həm Ermənistan, həm də diaspor variantları tədris olunaraq vahid ideoloji baza yaradılır.
• IMAS Layihəsi (International MA in Armenian Studies): Calouste Gulbenkian Fondunun maliyyələşdirdiyi bu beynəlxalq onlayn magistr proqramının əsas hədəfi dünya üzrə ermənişünasları vahid şəbəkədə birləşdirmək və mərkəzləşdirilmiş narrativ formalaşdırmaqdır.
• “Rəqəmsal Ermənistan” Layihəsi: Erməni dilinin bütün dialektlərini əhatə edən rəqəmsal platforma vasitəsilə mədəni ekspansiya siyasəti yürüdülür.

Kadr tərkibi və lobbiçilik fəaliyyəti

İnstitutun erməni bölməsinin heyəti demək olar ki, tamamilə erməni əsilli şəxslərdən və qatı ermənipərəst fransız mütəxəssislərdən ibarətdir:

• Anaïd Donabédian-Demopoulos: Kafedra rəhbəri və INALCO-nun aparıcı professoru olmaqla bərabər, həm də Ermənistan Milli Elmlər Akademiyasının xarici üzvüdür. O, Fransadakı erməni lobbisinin akademik qanadını idarə edən əsas fiqurlardan biri hesab olunur.
• Siyasi təsir mexanizmi: SeDyL laboratoriyası və digər kafedralarda çalışan onlarla erməni əsilli mütəxəssis Fransa Xarici İşlər Nazirliyi və digər dövlət qurumları üçün "ekspert" qismində çıxış edirlər. Onlar Fransanın Cənubi Qafqaz siyasətinin formalaşmasında sistemli şəkildə anti-Azərbaycan ruhlu "məsləhətlər" verərək rəsmi Parisin mövqeyinə birbaşa təsir göstərirlər.

Maraqlar münaqişəsi və saxta istinadlar

INALCO-nun fəaliyyəti göstərir ki, bura sadəcə bir universitet deyil, Ermənistanın Avropadakı ideoloji və informasiya müharibəsi mərkəzlərindən biridir. "Monument Watch"un hesabatlarının müəllifi (A. Leyloyan) ilə təşkilatın "akademik tərəfdaşı" (INALCO) eyni şəbəkənin tərkib hissəsidir. Bu, klassik bir maraqlar münaqişəsidir: Azərbaycan əleyhinə hazırlanan qondarma "vandalizm" hesabatları məhz INALCO-nun akademik nüfuzundan qalxan kimi istifadə edilərək beynəlxalq müstəviyə sızdırılır.

"Monument Watch"un manipulyasiya və saxtakarlıq metodologiyası

Təşkilatın hesabatlarında akademik prinsiplərin kobud şəkildə pozulduğu və sistemli manipulyasiya metodlarından istifadə edildiyi aşkar görünür. Bu qərəzli yanaşmaları aşağıdakı faktlarla qruplaşdırmaq olar:

• Tarixi abidə statusunun uydurulması: Xankəndi kilsəsi nümunəsində olduğu kimi, işğal dövründə (məsələn, 2019-cu ildə) inşa edilmiş müasir binalar "qədim irs" kimi təqdim olunur. Hətta "Monument Watch" özü belə tikintinin 2019-cu ildə başa çatdığını etiraf edir. Lakin beynəlxalq konvensiyalara, xüsusilə 1954-cü il Haaqa Konvensiyasına görə, yalnız qanuni mədəni mülkiyyət qorunma statusuna malikdir. İşğal dövründə, beynəlxalq hüquqa zidd və qanunsuz şəkildə inşa edilmiş tikililər "tarixi-mədəni abidə" statusuna sahib ola bilməz. Bu cəhdlər Ermənistanın işğal faktını və qanunsuz fəaliyyətlərini legitimləşdirmək məqsədi daşıyır.
• Alban irsinin "erməniləşdirilməsi": Təşkilatın ən böyük elmi saxtakarlığı Azərbaycanın qədim Qafqaz Albaniyasına məxsus irsini (Xudavəng, Gəncəsər və s.) "erməni abidələri" kimi təqdim etməsidir. Onlar abidələrin orijinal memarlıq üslubunu və tarixi həqiqətləri gizlədərək, sonradan — xüsusilə XIX əsrdə və işğal dövründə — binaların üzərinə əlavə edilmiş erməni yazılarını və elementlərini "təkzibolunmaz qədim sübut" kimi qələmə verirlər.
• Kontekstdən çıxarılmış vizual materiallar: Azərbaycanlı mülki şəxslərin sosial mediada paylaşdığı təsadüfi və fraqmentar görüntülər dərhal "dövlət səviyyəsində planlı vandalizm" kimi interpretasiya olunur. Məsələn, ərazilərin minalardan təmizlənməsi və ya strateji yol çəkilişləri zamanı qaçılmaz olan texniki proseslər "erməni irsinin məqsədli şəkildə məhv edilməsi" kimi dünya ictimaiyyətinə sızdırılır.
• Peyk görüntülərinin subyektiv və yanlış şərhi: Təşkilat peyk görüntülərindən peşəkar kəşfiyyat vasitəsi kimi deyil, dezinformasiya aləti kimi istifadə edir. Azad edilmiş ərazilərin yenidən qurulması çərçivəsində aparılan genişmiqyaslı infrastruktur layihələri (yeni yolların salınması, tunellərin qazılması, yüksək gərginlikli elektrik xətlərinin çəkilməsi) bilərəkdən abidələrin dağıdılması kimi təqdim edilir. Bu metodla UNESCO və İCCROM kimi beynəlxalq təşkilatları çaşdırmağa və Azərbaycan əleyhinə mənfi rəy formalaşdırmağa çalışırlar.

"Monument Watch"un keçmiş fəaliyyətində bənzər manipulyasiyalar

Təşkilatın Xankəndi ilə bağlı son iddiası onun ilk dezinformasiya cəhdi deyil. Əvvəlki fəaliyyətlərində də bənzər manipulyasiya metodlarına dəfələrlə rast gəlinib:

• Hadrut və Şuşa iddiaları: 2021-ci ildə təşkilat Şuşadakı Qazançı (Ghazanchetsots) kilsəsinin "dağıdıldığını" və "təhqir edildiyini" iddia edirdi. Lakin rəsmi görüntülər və müstəqil müşahidələr Azərbaycanın həmin abidələrdə peşəkar bərpa və konservasiya işləri apardığını sübut etdi. Azərbaycan tərəfi kilsənin işğal dövründəki memarlıq təhriflərini (məsələn, 1990-cı illərdə binaya "erməni" görkəmi vermək üçün uydurulan "papaq"vari dam örtüyünü) kənarlaşdıraraq, abidəni öz orijinal XIX əsr vəziyyətinə (rus pravoslav və yerli memarlıq üslubuna) qaytarır. Fotofaktlar binanın sökülmədiyini, əksinə, gələcək nəsillər üçün qorunub saxlandığını aydın nümayiş etdirir.
• Xudavəng Monastırı: "Monument Watch" mütəmadi olaraq Azərbaycanın bu monastrdakı "erməni izlərini sildiyini" iddia edir. Əslində isə təşkilat monastrdakı saxta erməni əlavələrinin elmi şəkildə ifşa olunmasını və abidənin əsl Alban kimliyinin bərpasını "vandalizm" kimi qələmə verir.
• Təşkilat 4 il əvvəl Laçında (Berdzor kimi təqdim edilir) “Surb Hambardzum” kilsəsinin dağıdılması haqqında da yanlış informasiya ilə ictimaiyyəti çaşdırmağa çalışırdı. Guya Azərbaycan Berdzor kilsəsini məscidə çevirib, halbuki belə fikirlər sosial mediada təklif kimi irəli sürülsə də belə bir hal baş verməyib.

İndi isə Ermənistan İctimai Radiosunun "Monument Watch" təşkilatına istinadən yaydığı bu məlumatdakı detallara diqqət edək. Məlum olur ki, bu məlumat özündə regiondakı mövcud reallıqlar və beynəlxalq hüquq normaları baxımından ciddi manipulyasiya və qeyri-dəqiqliklər ehtiva edir.

1. Terminologiya təhrifi və suverenliyə qarşı iddialar

Xəbərdə istifadə olunan terminlər beynəlxalq hüququn prinsiplərinə tamamilə ziddir:

• Toponimlərin saxtalaşdırılması: Şəhərin adının "Stepanakert" kimi qeyd olunması və "Artsax sakinləri" ifadəsinin işlədilməsi Azərbaycanın ərazi bütövlüyünə qarşı hörmətsizlikdir. Şəhərin BMT və beynəlxalq ictimaiyyət tərəfindən tanınan rəsmi adı Xankəndi
• Separatizmin təşviqi: "Monument Watch"un Azərbaycanın tarixi yer adlarını inadla erməniləşdirməsi bu təşkilatın hələ də separatçı iddialardan əl çəkə bilməyən lobbi qüvvələrinin maraqlarına xidmət etdiyini göstərir. Azərbaycan öz suveren ərazilərində asayişi tam bərpa edib və şəhər ölkəmizin hüquqi nəzarəti altındadır. Hazırda rəsmi İrəvanın dövlət nümayəndələrinin belə bu ifadələrdən çəkindiyi bir məqamda, sözügedən təşkilatın bu cür radikal ritorika sərgiləməsi ciddi suallar doğurur.

2. Şişirdilmiş "vandalizm" iddiaları

İki pəncərənin sındırılması kimi təqdim olunan görüntülərin dərhal "planlı vandalizm" və "mədəni irsin məhv edilməsi" kimi qələmə verilməsi obyektivlikdən tamamilə uzaqdır:

• Manipulyativ yanaşma: Təsadüfi bir fiziki zədə və ya fərdi insident dövlət səviyyəsində həyata keçirilən "mədəni soyqırım" kimi təqdim olunur. İstənilən mülki binada hava şəraiti, fiziki aşınma və ya kənar təsir nəticəsində pəncərə şüşəsinin sındırılması adi bir haldır. Bunu 1954-cü il Haaqa Konvensiyasının ciddi pozuntusu kimi qələmə vermək hüquqi terminlərdən siyasi təzyiq vasitəsi kimi sui-istifadə etməkdən başqa bir şey deyil.
• Azərbaycanın tolerantlıq nümunəsi: Azərbaycan vətəndaşları tərəfindən bu kilsəyə qarşı hər hansı müdaxilə və ya zərər faktı qeydə alınmayıb. Əksinə, Xankəndidəki bütün dini və mədəni abidələr dövlət tərəfindən mühafizə olunur. Azərbaycanın tolerantlıq modeli dünya üçün nümunədir. Bakının mərkəzindəki erməni kilsəsinin illərdir qorunması, habelə işğaldan azad edilmiş ərazilərdə məscidlərlə bərabər kilsələrin də bərpa edilməsi bu siyasətin bariz sübutudur.

Xankəndi şəhərindəki bütün kilsələr və qəbiristanlıqlar Azərbaycan dövlətinin tam nəzarətindədir və onların toxunulmazlığı təmin olunur.

3. Beynəlxalq konvensiyaların yanlış şərhi

"Monument Watch" 1954-cü il Haaqa Konvensiyasına istinad etməklə hüquqi manipulyasiyaya yol verir:

• Hüquqi fakt: Haaqa Konvensiyası hərbi münaqişə zamanı mədəni mülkiyyətin qorunmasını tənzimləyir. Hazırda Xankəndi şəhərində hər hansı hərbi əməliyyat getmir və şəhər Azərbaycanın dinc inzibati idarəçiliyi altındadır və burada mülki qanunlar keçərlidir.
• Konstitusion təminat: Azərbaycan dövləti öz ərazisindəki bütün dini abidələrin (məscid, kilsə, sinaqoq) mühafizəsinə konstitusion təminat verir. Xankəndidəki kilsə də digər ibadət evləri kimi dövlət tərəfindən qorunur. Bir neçə pəncərənin zədələnməsi kimi texniki məsələləri "beynəlxalq məsuliyyət" səviyyəsinə qaldırmaq cəhdi hüquqi savadsızlıqdan başqa bir şey deyil.

4. "Mədəni irs" statusu ilə manipulyasiya

Təşkilat müasir bir tikilini “qədim abidə” kimi qələmə verməyə çalışır:

• Zaman faktoru: Beynəlxalq praktikada və UNESCO standartlarında "mədəni irs" dedikdə, əsrlərin süzgəcindən keçmiş, universal və tarixi dəyərə malik abidələr nəzərdə tutulur. Sözügedən kilsə isə 2019-cu ildə — cəmi 7 il əvvəl inşa edilib.
• Hüquqi status: İşğal dövründə, beynəlxalq hüquqa zidd şəkildə qanunsuz tikilmiş bir obyekti "qədim erməni irsi" kimi təqdim etmək həm tarixə, həm də elmə qarşı saxtakarlıqdır. Bu, mədəni irs anlayışının siyasi məqsədlər üçün devalvasiyaya uğradılmasıdır.

5. Mənəvi və etik kontrast

Ermənistan tərəfinin bu cür iddialar irəli sürməsi mənəvi baxımdan qəbulolunmazdır:

• Tarixi faktlar: 30 illik işğal dövründə Şuşada, Ağdamda, Füzulidə və digər rayonlarımızda yüzlərlə Azərbaycan məscidi, qəbiristanlığı və muzeyi yerlə-yeksan edilib, dini dəyərlərimiz təhqir olunaraq donuz saxlanılan yerlərə çevrilib.
• Mənəvi haqq: On minlərlə kvadratmetr ərazidə real tarixi abidələri tamamilə məhv edən, şəhərləri xarabalığa çevirən bir tərəfin, 2019-cu ildə tikilmiş binada sındırılan iki şüşəyə görə "beynəlxalq hüquq" dərsi keçməyə heç bir mənəvi haqqı yoxdur.

Bu təhlil göstərir ki, "Monument Watch"un hesabatı faktlara deyil, qərəzli siyasi sifarişlərə söykənir.

6. Beynəlxalq hüquqi məsuliyyət

"Monument Watch"un Azərbaycanın 1954-cü il Haaqa Konvensiyasını pozması və beynəlxalq hüquqi məsuliyyət daşıması barədə iddiaları tamamilə əsassızdır və faktların təhrif olunmasına xidmət edir. Əslində, bu konvensiyanın müddəalarına görə birbaşa məsuliyyəti məhz 30 illik işğal dövründə bəşəri cinayətlər törətmiş Ermənistan daşıyır.

• Sistemli məhvetmə siyasəti: Ermənistanın işğalı nəticəsində Azərbaycan torpaqlarında ümumilikdə 403 tarixi-dini abidə darmadağın edilib. Bu siyahıya 67 məscid, 144 məbəd və 192 ziyarətgah daxildir;
• İslam irsinə qarşı vandalizm: Qarabağ və ətraf rayonlarda rəsmi fəaliyyət göstərmiş 67 məsciddən 63-ü (o cümədən Şuşada 13, Füzulidə 16, Zəngilanda 12 məscid) tamamilə yerlə-yeksan edilib, qalan 4-ü isə qismən dağıdılaraq yararsız hala salınıb. mənbə
• Mənəvi terror: Təkcə memarlıq abidələri deyil, Xankəndi şəhərində azərbaycanlılara məxsus qəbirlər də sistemli şəkildə dağıdılıb və təhqir olunub. Bu hərəkətlər həm 1954-cü il Haaqa Konvensiyasının, həm də beynəlxalq humanitar hüququn ən ağır pozuntularıdır.

Buna görə də, əgər beynəlxalq hüquq qarşısında cavab verməli olan bir tərəf varsa, bu, onilliklər boyu mədəni soyqırım siyasəti yürüdən, abidələri donuz saxlanc yerinə çevirən Ermənistandır. Xankəndidəki müasir kilsənin pəncərəsinin zədələnməsini "beynəlxalq cinayət" kimi qələmə vermək, Ermənistanın törətdiyi kütləvi dağıntıları ört-basdır etmək cəhdidir.

Yekun: Strateji təxribat və maraqlar münaqişəsi

Bu dezinformasiya kampaniyası Azərbaycanın beynəlxalq nüfuzuna kölgə salmaq məqsədilə planlaşdırılmış növbəti "yumşaq güc" (soft power) təxribatıdır. 2019-cu ildə inşa edilmiş müasir bir tikilinin pəncərə şüşələrinin sındırılması kimi xırda zədələnməsini "Haaqa Konvensiyasının pozulması" səviyyəsinə qaldırmaq nəinki hüquqi cəfəngiyyatdır, həm də beynəlxalq hüquq normalarına qarşı hörmətsizlikdir.

"Monument Watch"un fəaliyyəti akademik araşdırmadan daha çox "informasiya çirkliliyi" və manipulyasiya üzərində qurulub. Təşkilatın maliyyə mənbələri, kadr heyəti və tərəfdaşları onun müstəqilliyini tamamilə istisna edir. Bu, klassik bir maraqlar münaqişəsinin bariz nümunəsidir və yayılan hesabatların obyektivlik dərəcəsini sıfıra endirir. Sözügedən məlumatlar fakt deyil, erməni diasporunun maliyyələşdirdiyi təbliğat materiallarıdır.