Xarici xüsusi xidmət orqanları ilə əlaqəli olduğu ehtimal edilən “HamamTimes” feysbuk səhifəsi İsrail mediasına istinadən Azərbaycanda SEPAH-a (İran İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu) qarşı keçirilən əməliyyatlarda rəsmi Tel-Əvivin də iştirak etdiyini yazıb. Səhifənin iddiasına görə, “Jerusalem Post” nəşri İsrail Müdafiə Ordusu və kəşfiyyat strukturlarının (Mossad və Şin Bet) birgə bəyanat yayaraq, Azərbaycan da daxil olmaqla, bir neçə ölkədə İranın terror şəbəkəsini çökdürdüklərini açıqladıqlarını bildirib.

Məlumatda həmçinin qeyd olunur ki, Azərbaycan və İsrail qurumlarının rəsmi açıqlamaları arasında yaranan 6 həftəlik fərqin səbəbi aydın deyil. Eyni zamanda, İsrail müdafiə agentliklərinə istinadən SEPAH-ın Azərbaycana qaçaq yolla partlayıcı dronlar gətirdiyi, kəşfiyyat məlumatları topladığı və əsas hədəflər arasında Bakı-Tbilisi-Ceyhan (BTC) neft kəmərinin də olduğu iddia edilir.

"Faktyoxla” bu iddiaları araşdırarkən müəyyən edib ki, yayılan məlumat ciddi şəkildə təhrif edilib və ya uydurulub.

“HamamTimes”ın iddialarını bənd-bənd incələyək: 

İnformasiya müharibəsi: "HamamTimes"-ın idarəçilərinin metodologiyası

Pozuculuq fəaliyyəti və manipulyativ xəbər paylaşımı ilə tanınan bu səhifənin yaydığı məlumat İsrail mediasına istinad etsə də, mətni elə qurulub ki, bu, Azərbaycanın suverenliyinə kölgə salan "xarici hərbi müdaxilə" təəssüratı yaradır.

1. Aktiv tədbirlər

Bu, sadəcə casusluq (məlumat toplamaq) deyil, hadisələrin gedişatına birbaşa təsir etmək üçün həyata keçirilən gizli əməliyyatlardır.

• Məqsəd: Azərbaycanın dövlət institutlarına (xüsusilə Təhlükəsizlik və xüsusi xidmət orqanlarına) olan inamı sarsıtmaq və ölkənin xarici siyasətini manipulyasiya etmək.
• Tətbiqi: Real hadisənin (6 mart əməliyyatı) üzərinə uydurma bir qat (xarici ordu müdaxiləsi) əlavə edərək, cəmiyyətdə "ölkənin təhlükəsizliyi yerli orqanlar tərəfindən deyil, kənar güclər tərəfindən idarə olunur" rəyini formalaşdırmaq.

2. Refleksiv idarəetmə

Bu metod rəqibi (dövləti və ya cəmiyyəti) elə bir informasiya mühitinə salır ki, o, kənar tərəf üçün arzulanan qərarı öz iradəsi ilə versin.

• Mexanizm: "İsrail ordusu Bakıda əməliyyat keçirir" iddiası yayıldıqda, kuratorlar rəsmi Bakıdan reaksiya gözləyir. Azərbaycan tərəfi buna reaksiya verməsə, bu, sükutun etirafı kimi (imici zədələyir) təqdim olunur, cavab verdikdə isə mövzu gündəmdə qalır və əks tərəf bunu öz daxili auditoriyasına “Azərbaycanın öz ərizisini İsrailə “istifadəyə verməsi"” kimi cəfəng iddianın sübutu kimi nümayiş etdirir. 

3. "Qara Təbliğat"

"HamamTimes"-ın paylaşımı "Boz təbliğat"dan (mənbə məlum, doğruluq şübhəli) daha çox "Qara təbliğat" kateqoriyasına uyğundur.

• Analiz: Mənbə özünü "müstəqil yerli media" kimi təqdim etsə də, əslində üçüncü tərəfin narrativini yayır. Burada "False Flag Information" (Saxta bayraq altında informasiya) elementi var – yəni Azərbaycan dilli platforma Azərbaycan maraqlarını qoruyurmuş kimi görünərək, əslində xarici kəşfiyyatın hekayəsini tirajlayır.

4. “Koqnitiv Dissonans” və etimadın aşınması

Xəbər vətəndaşda "koqnitiv dissonans" (idrak ziddiyyəti) yaratmağa hədəflənib.

• Ssenari: Vətəndaş daxili asayişin yerli orqanlar tərəfindən qorunduğunu bilir, lakin xəbər ona "əslində bunu başqaları etdi" mesajını verir. Bu ziddiyyət dövlət orqanlarına olan etibarın aşınmasına xidmət edir.

Bu fəaliyyət kəşfiyyat dilində “pozuculuq fəaliyyəti” adlanır. Son məqsəd Azərbaycanın suverenliyini informasiya müstəvisində zəiflətmək və onu regional gərginlikdə "müstəqil olmayan oyunçu" kimi qələmə verməkdir.

İsrail mediası və "The Jerusalem Post" nə yazıb?

İddia edilən məlumatın əsli dünən, yəni 20 aprel 2026-cı il tarixində İsrailin rəsmi dövlət qurumları tərəfindən yayılıb. "HamamTimes"ın təqdimatında isə real xəbər manipulyasiya edilərək tamamilə fərqli bir kontekstə salınıb.

Xəbərin orijinal mənbələri:

İsrail Baş Nazirinin Ofisi, Mossad, Şin Bet və IDF (İsrail Müdafiə Qüvvələri) mövzu ilə bağlı birgə bəyanat yayıblar. Bu xəbər beynəlxalq mediada aşağıdakı başlıqlarla işıqlandırılıb:

• The Jerusalem Post: "Mossad, Shin Bet, IDF announce joint bust of global Iranian terror network, including in Azerbaijan"
• Times of Israel: "Israel announces exposure of Iranian terror network targeting Israelis abroad"
• İsrail Hökumətinin rəsmi portalı: "Mossad, IDF and ISA Joint Announcement"

Orijinal mətndə nələr var?

• Şəbəkənin ifşası: İsrail kəşfiyyat qurumları SEPAH-ın Azərbaycan və Türkiyə də daxil olmaqla bir neçə ölkədə terror şəbəkəsi qurduğunu rəsmən bəyan edib.
• Strateji hədəflər: Bəyanatda hədəflər arasında Bakı-Tbilisi-Ceyhan (BTC) kəməri, İsrailin Bakıdakı səfirliyi və yəhudi icması nümayəndələrinin olduğu qeyd edilib.
• Təchizat: SEPAH-ın bu şəbəkəni partlayıcı dronlar və digər sursatlarla təmin etmək planı iddia olunub.

"Tərcümə və təfsir xətası": Yalan haradadır?

"HamamTimes"-ın paylaşımında auditoriyanı çaşdırmaq məqsədi güdən iki təhlükəli təhrif mövcuddur:

• "İsrail ordusu iştirak edib" manipulyasiyası: Orijinal mətndə aydın şəkildə bildirilir ki, İsrail tərəfi yalnız kəşfiyyat məlumatlarını paylaşıb, əməliyyatı isə yerli təhlükəsizlik orqanları icra edib. İsrail ordusunun Azərbaycan daxilində hər hansı fiziki əməliyyatda iştirakı barədə heç bir məlumat yoxdur.
• IDF-nin adı niyə çəkilir? Xəbərin əslində IDF-nin adı ona görə qeyd olunur ki, sözügedən şəbəkənin rəhbəri, SEPAH polkovniki Rəhman Moqadam ötən ay İsrailin həyata keçirdiyi regional hava zərbələri nəticəsində (Azərbaycan ərazisindən kənarda) öldürülüb.

Bu, klassik "yarı-doğru" texnikasıdır: Real hadisə elə təqdim olunur ki, sanki Azərbaycanın təhlükəsizliyini yerli orqanlar deyil, xarici bir ordu təmin edir.

2. DTX-nin 5 mart 2026-cı il tarixli məlumatı ilə əlaqə

Fakt: Azərbaycan Dövlət Təhlükəsizlik Xidməti (DTX) 2026-cı ilin mart ayında İran kəşfiyyatı ilə əlaqəli şəxslərin saxlanılması barədə rəsmi və ətraflı məlumat yayıb.

Təhrif: İsrail mediası bu uğurlu əməliyyatların kəşfiyyat mərhələsində kənar dəstəyin (Mossad) ola biləcəyini ehtimal və ya "məlumat mübadiləsi" kimi qeyd etsə də, "əməliyyatda birbaşa iştirak" ifadəsi tamamilə dezinformasiya xarakterlidir.

3. Dezinformasiya necə qurulur? (Semantik Manipulyasiya)

Saxta xəbər istehsalçıları terminləri qəsdən qarışdıraraq auditoriyanı manipulyasiya edirlər. Aşağıdakı müqayisə cədvəli bu təhrifi aydın göstərir:

Beləliklə, dezinformasiya yayan tərəflər kəşfiyyat dəstəyini fiziki hərbi müdaxilə kimi qələmə verirlər. "HamamTimes" və bənzər mənbələr bu semantik boşluqdan istifadə edərək, Azərbaycanın güc strukturlarının müstəqil fəaliyyətini kölgə altına almağa çalışırlar.

4. Niyə məhz “6 mart əməliyyatı” hədəf seçilib?

Dövlət Təhlükəsizliyi Xidmətinin (DTX) 2026-cı ilin mart ayında yaydığı rəsmi məlumat kifayət qədər əhatəli idi və böyük casus şəbəkəsinin ifşasını ehtiva edirdi. Dezinformasiya yayanlar bu uğurlu əməliyyatın üzərinə "İsrail iştirakı" kölgəsini salmaqla iki strateji hədəf güdürlər:

Daxili auditoriya üçün: “Etimad aşınması” yaratmaq. Sanki Azərbaycan dövləti öz təhlükəsizliyini müstəqil təmin edə bilmir və kənar güclərə ümid edir.

Xarici təbliğat üçün: Azərbaycanı regional müstəvidə "İsrailə şərait yaratmaq" kimi uydurma iddia adı altında qələmə vermək. Bu, həm də bəzi dövlətlərin xarici siyasət ritorikasında istifadə etdiyi əsas narrativlərdən biridir. 

Niyə saxta xəbərə bənzəyir?

Bu paylaşımın "klassik dezinformasiya" şablonuna uyğunluğunu kəşfiyyat metodologiyası və psixoloji əməliyyatlar (PSYOP) terminologiyası ilə sübut edən 3 əsas amil mövcuddur: 

1. "Mənbə içində mənbə" taktikası

Bu metod dezinformasiyanı qanuniləşdirmək üçün ən çox istifadə edilən üsullardan biridir.

• Mexanizm: Paylaşım "İsrail mediası yazır", İsrail mediası isə "İsrail təhlükəsizlik xidmətlərinin bəyanatına görə" deyir. Lakin İsrailin rəsmi dövlət orqanlarının (Mossad, Şin Bet və ya Baş Nazirlik) rəsmi platformalarında konkret "Azərbaycana dron keçirilib" cümləsinin əks olunduğu press-reliz mövcud deyil.
• Kəşfiyyat arqumenti: Buna "dairəvi paylaşma" deyilir, yəni yalan məlumat bir neçə media orqanı tərəfindən bir-birinə istinadən yayılır və sonda "fakt" kimi qəbul olunur. Rəsmi ilkin mənbə yoxdursa, bu, mənbənin manipulyasiyasıdır. 

2. "Fear Mongering" və strateji hədəf seçimi (BTC)

Xəbərdə Bakı-Tbilisi-Ceyhan (BTC) kəmərinin adının çəkilməsi təsadüfi deyil, bu, "Yüksək Dəyərli Hədəf" manipulyasiyasıdır.

• Analiz: Kəşfiyyat şəbəkəsi ifşa olunduqda, adətən hədəf alınan nöqtələrin əməliyyat xəritələri və ya maddi sübutlar təqdim edilir. BTC kimi qlobal əhəmiyyətli bir infrastrukturun hədəf alınması sadəcə bir “Facebook” postunun deyil, beynəlxalq təhlükəsizlik böhranının mövzusu olardı.
• Məlumatın bu şəkildə verilməsi “qorxu üzərindən qarşılıqlı əlaqə yaratma” məqsədi güdür. 

Nəticə

- Paylaşım "manipulyativ" kateqoriyasına aiddir;

- Xəbər “Çaşdırıcı baglama” metodundan (real həcmindən daha böyük və ya kiçik göstərmə) istifadə edir: 10% real hadisə (6 mart əməliyyatı) 90% yalan və şişirtmə (İsrail ordusunun iştirakı, dron iddiaları) ilə bəzədilir. "HamamTimes" məsuliyyəti İsrail mediasının üzərinə ataraq, əslində Azərbaycanın suverenliyini hədəf alan manipulyativ mətni dövriyyəyə buraxıb;

- İsrail Müdafiə Ordusunun Azərbaycan ərazisində fiziki əməliyyat keçirməsi faktı və bununla bağlı birgə bəyanatın qəbul edilməsi haqda hər hansı fakt mövcu deyil, məlumat saxtadır.