"Qəribə və qırışıq kostyumlu mühasibi xatırladan konqresmen Bred Şerman, əslində, tam olaraq elə belə biridir" – “Los Anceles Tayms” qəzetində 1999-cu il mayın 20-də gedən məqalədə müəlliflər Miqel Bastillo və Patrik MakQrivi onu bu cür təsvir edirdilər. “Lakin Konqresdəki kreslosuna təhlükə yaranarsa, bu zaman Şerman tamamilə fərqli bir xarakter nümayiş etdirir və Mayk Taysonvari bir cəsarətlə amansız siyasi boks döyüşünə atılır”. Müəlliflər Konqresə keçiriləcək seçkilərdə Şerman və dostlarının onun respublikaçılardan olan rəqibi, “Doobie Brothers” qrupunun gitaristi Cef Baksteri qurşaqdan aşağı məlumatlarla “vurmaq” niyyəti barədə yazmaqla onun necə bir tipaj olduğunu demək istəyirlər.

Konqresdəki kreslosunu və sahib olduğu imtiyazları itirmək qorxusu, habelə erməni lobbisinə arxayınlığı və cəzasızlıq mühiti onu o həddə çatdırmışdı ki, o, hətta 2012-ci il seçkilərində partiyasından olan digər konqresmen Hovard Börmənlə əlbəyaxa girməyə hazır idi. “Pierce” Kollecində tələbələrin gözləri önündə debatı davaya çevirən Şerman partiyadaşını təhdid edərək, “Sən buna girmək istəyirsən?! Rədd ol qarşımdan!” deyir və üzərinə hücum çəkir. Vəziyyət o qədər gərginləşir ki, məsələyə polis müdaxilə etməli olur. Hadisəni televiziyada şərh edən aparıcılar isə, Şermanın davranışını demokratiya adı altında qeyri-sivil bir hərəkət kimi şərh edirlər.

Şermanın hansı insani xüsusiyyətlərə malik olması 2012-cü ildə “Washingtonian” jurnalı tərəfindən keçirilən sorğuda da təsdiqini tapır. Belə ki, o, müxtəlif kateqoriyalar üzrə keçirilən səsvermədə Nümayəndələr Palatasında kişilər arasında birinci, ümumilikdə isə ikinci “ən pis” üzv adına layiq görülür. Onun səkkiz keçmiş köməkçi də qeyd edirdilər ki, Şermanın Vaşinqton və Kaliforniya ofislərindəki mühit onları o qədər narahat edirdi ki, bir çox gənc işçi orada baş verən təcavüz və ya hər hansı başqa məsələ ilə bağlı narahatlıqlarını dilə gətirə bilmirdilər. "Konqresmen Şerman işçilərinin şəxsi rifahına o qədər laqeyd yanaşırdı ki, şikayət olunsaydı belə onun qayğı göstərəcəyinə və ya hər hansı tədbir görəcəyinə inanmağa heç bir əsas yoxdur" deyə keçmiş işçisi qeyd edirdi.

Erməni lobbisinə olan “sədaqətini” isə Şerman 2020-ci ilin yanvarında erməni əsilli pilot Ara Zobayanın səhvi ucbatından helikopter qəzasında faciəli şəkildə həyatlarını itirmiş əfsanəvi basketbolçu Kobi Brayant və 13 yaşlı qızı Ciannanın ölümündə bir daha nümayiş etdirir. Belə ki, erməni seçicilərinin səsini və maliyyə donorlarını itirməmək üçün o, hadisənin əsl səbəbkarı olan erməni pilotla bağlı bir söz də demir, əvəzində nəyəsə görə ABŞ-nin Federal Aviasiya Administrasiyasını tənqid edir. Məsələni ört-basdır etmək məqsədilə isə mərhum basketbolçu ilə qızının adını daşıyan qanunvericilik təşəbbüsü ilə çıxış edir.

Şəxsi maraqlarını və mənafeyini hər şeydən üstün tutan Şermanın nə qədər qeyri-humanist biri olduğu onun Rusiya-Ukrayna müharibəsi ilə bağlı “MSNBC”-in efirində etdiyi açıqlamada da görünür. “Ukraynaya humanitar yardım etməyə və ya qaçqınlarına dəstək verməyə ehtiyac yoxdur. Ona yalnız tank əleyhinə olan “Javelin” və “Stinger” zenit raketləri lazımdır”.  Onu bu cür danışmağa vadar edən içindəki xisləti və seçki kampaniyalarında ABŞ-nin silah istehsalçılarından aldığı pullar idi.

Bred Şermanın keyfiyyətsiz şəxsi keyfiyyətlərini sadalamaqla, necə bir xarakterə sahib bir insan olduğunu (birinci yazımızda qeyd etmişik – red.) sözlə ifadə etmək çətindir. Görünür elə bu səbəbdəndir ki, pornoqrafiya həvəskarı və LGBT tərəfdarı olan Bred Şerman uzun illər evlənə bilmir və yalnız 52 yaşına çatanda Liza Kaplan adlı xanımla (həmin vaxt ABŞ Dövlət Departamentinin Qobal anti-semitizm idarəsinin direktor müavini idi) ailə həyatı qurmağa müvəffəq olur.

Təhlillərimiz zamanı gəldiyimiz qənaət odur ki, məhz sahib olduğu neqativ xüsusiyyətləri onu bir sıra qüvvələrin və maraqların ondan təsir aləti kimi istifadə etməsinə rəvac verir. O isə xislətindən gələn xüsusiyyətlərinə görə üzərinə düşən “missiyanı” sevə-sevə gercəkləşdirir.

Şübhəli lobbi və donor şəbəkəsi

ABŞ-da siyasi sistemin şəffaflığı, seçki kampaniyalarının maliyyələşdirilməsi mexanizmləri və qanunvericilərin fəaliyyəti hər zaman ictimaiyyətin, eləcə də tədqiqatçıların diqqət mərkəzində olub. Xüsusilə Konqres üzvlərinin seçki fondlarına daxil olan vəsaitlərin mənbələri onların gələcək siyasi kursunu, qəbul etdikləri qərarları və lobbi qruplarının təsir imkanlarını müəyyən edən əsas faktorlardan biridir. Bu kontekstdə ABŞ Federal Seçki Komissiyası (FEC) və nüfuzlu müstəqil “OpenSecrets” platformasının rəsmi məlumat bazasına istinadən konqresmen Bred Şermanın maliyyə hesabatları üzərində apardığımız dərin araşdırma bir sıra qaranlıq məqamları, maraqlı əlaqələri və ciddi suallar doğuran nüansları üzə çıxardı.

Təhlil göstərir ki, konqresmen Şermanın seçki kampaniyasını maliyyələşdirən donor şəbəkəsi adi ianələrdən çox kənara çıxaraq, kifayət qədər mürəkkəb və mübahisəli maraqları əhatə edir. Araşdırmalar zamanı diqqət cəlb etməyən maliyyə maxinasiyaları, erməni lobbisinin təsir dairəsində olan və erməni əsilli donorların fəallığı, eləcə də Rusiya ilə əlaqəli şəxslərin bu fonda yönəltdiyi vəsaitlər xüsusi yer tutur. Bunlarla yanaşı, keçmişdə iri miqdarda maliyyə fırıldaqları və digər iqtisadi cinayətlər törətmiş, ləkələnmiş reputasiyaya malik şəxslərin də Şermanın seçki fonduna səxavətlə ianə etməsi təsadüfi hal kimi görünmür.

Məhz bu cür şübhəli maliyyə axınları və donor dəstəyi sadəcə rəqəmlərdən ibarət deyil. O, birbaşa olaraq konqresmenin qanunvericilik fəaliyyətinə, beynəlxalq və daxili siyasətlə bağlı mövqelərinə təsir göstərir. Sənədlər və faktlar sübut edir ki, maliyyə dəstəyi müqabilində Bred Şermanın bir sıra hallarda birtərəfli mövqe sərgiləməsi, obyektivlikdən uzaq və ədalətsiz qərarlar qəbul etməsi ABŞ siyasi səhnəsində lobbiçilik və korrupsiya xəttinin kəsişdiyi nöqtələri açıq şəkildə nümayiş etdirir. Bu məqalə konqresmenin maliyyə arxitekturasının tərkib hissələrini və onun siyasi qərarlarına doğurduğu təsirləri geniş şəkildə ictimaiyyətə təqdim etmək məqsədi daşıyır.

Bred Şerman seçki fondlarını şəxsi maraqlarına necə sərf edib?

Bred Şermanın maliyyə hesabatlarına və donor bazasına nəzər saldıqda, onun siyasi fəaliyyətinin sadəcə qanunvericilik təşəbbüsləri ilə məhdudlaşmadığını, həm də olduqca mürəkkəb və sual doğuran maliyyə manipulyasiyaları üzərində qurulduğunu görmək olar. Şermanın şəxsi və siyasi maraqlarını kəsişdirən bu “maliyyə arxitekturası”, seçicilərin etimadından sui-istifadə halları və etik normaların aşılması ilə bağlı ciddi tənqidləri də özü ilə gətirir. Aşağıdakı faktlar, konqresmenin maliyyə qaydalarını və ictimai vəzifəsini öz şəxsi mənfəəti və siyasi manevrləri üçün necə alətə çevirdiyini nümayiş etdirir.

ABŞ qanunlarına görə fərdi donorların etnik mənşəyi deyil, onların ABŞ vətəndaşı və ya yaşayış icazəsi (Green Card) sahibi olması vacibdir. Hər bir donorun adı, iş yeri və ianə etdiyi məbləğ rəsmi olaraq qeydiyyata alınır. Qanunvericiliyə uyğun olaraq, korporasiyaların və ya xarici vətəndaşların birbaşa namizədə pul köçürməsi tam qadağandır.

Şermanın, eləcə də digər konqresmenlərin seçki kampaniyası fonduna daxilolmalar “OpenSecrets”-in gündəlik məlumat yeniləmələri ilə izlənilir. Bred Şermanı dəstəkləyən yerli icmalar (o cümlədən erməni və digər etnik lobbi təmsilçiləri) onun seçki kampaniyasına tam leqal qaydada fərdi yardımlar edirlər.

“OpenSecrets” platformasının rəsmi təhlilləri göstərir ki, Şermanın bütün maliyyə hərəkətləri ABŞ qanunvericiliyinə tam uyğundur və indiyə qədər qeyri-qanuni "unudulmuş bəyannamə" halı aşkarlanmayıb. Lakin bu vizual, belə demək mümkündürsə kağız üzərində belədir.

Bred Şerman ABŞ siyasətində çox nadir görülən addımı ilə diqqət cəlb edib. Belə ki, o, rəsmi seçki kampaniyası fondunu maliyyə bazarlarında investisiya kimi istifadə edərək sensasiyalı qərar qəbul edib. [politico.com]

Məlum olub ki, o, rəsmi hesabatlara görə fonddakı milyonlarla dolları ABŞ Xəzinədarlığının İnflyasiyadan Qorunan Qiymətli Kağızlarına (TIPS) yatırıb.

“Politico” bunu belə izah edir ki, Brad Şermanın kampaniya komitəsi) uzun müddət ciddi rəqibi olmadığı üçün kampaniya vəsaitlərinin böyük hissəsini sadəcə bankda saxlamaq əvəzinə “Treasury Inflation-Protected Securities (TIPS)” – yəni ABŞ dövlətinin inflyasiyaya bağlı istiqrazlarına yatırmışdı.

Bu istiqrazlardan alınan faiz/dividend gəlirləri FEC hesabatlarında “Other Receipts” (Digər daxilolmalar / Dividends, Interest, etc.) sətrində göstərilir.

2012-ci ilin birinci rüb hesabatında birdən-birə təxminən 652 min dollar həcmində investisiya gəliri əks olunmuşdu (əvvəlki illərdə yığılan, lakin FEC qaydalarına görə o zaman bir dəfəyə hesabata salınmış gəlir). 2011–2012-ci maliyyə ilinin ümumi “Digər daxilolmalar” məbləği isə təxminən 700 min dollar civarındadır. [fec.gov/data]

OpenSecrets platforması konqresmenə gələn bütün fərdi (200 dollardan yuxarı) və rəsmi Siyasi Fəaliyyət Komitələrinin (PAC) ianələrini donorların iş yerlərinə görə kateqoriyalara ayırır. Şerman 1998–2020-ci illər arasında keçirilən seçki kampaniyalarında 9 milyon 398 min dollar ianə toplamağa müvəffəq olmuşdur.

Bred Şermanın seçki fondlarını qidalandıran qaranlıq “Rusiya izi”

Bred Şermanın seçki fondunun arxasındakı maliyyə mexanizmlərini və qaranlıq donor şəbəkələrini təhlil edərkən diqqət çəkən digər mühüm və həssas istiqamət onun xarici dairələrlə, xüsusilə də Rusiya ilə əlaqəli şəxslər və strukturlarla kəsişən maraqlarıdır. Konqresmenin rəsmi bəyanatlarında Rusiyaya qarşı sərt ritorika nümayiş etdirməsinə baxmayaraq, FEC və “OpenSecrets” bazalarından gələn rəqəmlər tamamilə başqa bir mənzərəni – pərdəarxası maliyyə əlaqələrini üzə çıxarır. Məhz bu kontekstdə, Şermanın kampaniyasını dəstəkləyən rusiyapərəst dairələr, ofşor strukturlar və şübhəli donorlar məsələsi diqqəti cəlb edir.

Onun donor siyahılarında "Rusiya faktoru" tamamilə fərqli və dolayısı formalarda – Rusiyadakı böyük bizneslərlə əlaqəli ABŞ korporasiyaları, keçmiş sovet oliqarxlarının vəkilləri və Rusiya ilə ticarət edən sənaye qrupları vasitəsilə ortaya çıxır.

ABŞ Federal Seçki Komissiyasının (FEC) rəsmi reyestrlərinə və "OpenSecrets" seçki maliyyəsi bazasına əsasən, Bred Şermanın kampaniyasını rəsmən maliyyələşdirmiş, keçmişdə Rusiya ilə birbaşa və sənədləşdirilmiş iqtisadi/biznes əlaqələri olmuş nəhəng donor “Capital Group Companies”-dir.

Kaliforniyada yerləşən bu nəhəng investisiya idarəçiliyi holdinqi Şermanın karyerası boyu və son seçki dövrlərində onun rəsmi olaraq ən böyük 5 korporativ donorundan biridir (Karyera üzrə ümumi ianə həcmi 120,000 dolları ötür). HOLDİNQ əməkdaşlarının fərdi və qrup ianələri şəklində Şermana hər dövr müəyyən məbləğlər ötürülür.

“Capital Group Companies” tərkibindəki fondlar vasitəsilə uzun illər Rusiyanın ən böyük özəl və dövlət müəssisələrinin əsas xarici səhmdarı olub. Ən böyük kəsişmə nöqtəsi isə Rusiyanın nəhəng rəqəmsal və texnologiya holdinqi “Yandex”-lə bağlıdır. Capital Group vaxtilə "Yandex" şirkətinin ABŞ birjasındakı (NASDAQ) səhmlərinin 9.9%-nə sahib olmaqla onun ən böyük beynəlxalq investoru və şəriki qismində çıxış edib (Rusiya-Ukrayna müharibəsindən sonra "Yandex"in Rusiya aktivləri satılana qədər bu əlaqə aktiv qalıb). Holding eyni zamanda sanksiyalardan əvvəl Rusiyanın bir çox energetika aktivlərində pay sahibi olub.

Maliyyə araşdırma qurumu “Morningstar” və “Reuters” agentliyinin 2022-ci ilin mart ayına olan rəsmi hesabat sənədlərinə görə, “Capital Group”-un öz qlobal fondları vasitəsilə Rusiya aktivlərində (dövlət istiqrazları, rəqəmsal və enerji səhmləri) 8.19 milyard dollar birbaşa vəsaiti olub. Bu, qlobal fond menecerləri arasında Rusiyada dondurulan ən böyük portfellərdən biri hesab edilirdi. [reuters]

Müharibədən sonra "Yandex" öz Rusiya aktivlərini yerli konsoriuma sataraq iki hissəyə ayrıldı (Nebius Group və rəsmi Rusiya Yandexi). “Capital

Leonard Blavatnik şəbəkəsi

Leonard Blavatnik (Len Blavatnik) və onun ABŞ mərkəzli konqlomeratı “Access Industries”, ABŞ siyasətini, universitetlərini və qlobal biznes mühitini maliyyələşdirən ən güclü şəbəkələrdən biridir. [opensecrets]

ABŞ Federal Seçki Komissiyası (FEC), "OpenSecrets" seçki bazası və rəsmi biznes hesabatlarına əsasən, bu şəbəkənin strukturu, keçmiş Rusiya əlaqələri və siyasi təsir mexanizmi haqqında sənədləşdirilmiş faktlar mövcuddur.

1957-ci ildə Sovet Ukraynasının Odessa şəhərində yəhudi ailəsində doğulub, Moskvada böyüyüb. 1978-ci ildə ABŞ-yə mühacirət edib və 1984-cü ildən ABŞ vətəndaşıdır. Eyni zamanda, Böyük Britaniya vətəndaşlığı da var (2017-ci ildə xeyriyyəçilik fəaliyyətinə görə Kraliça II Elizabet tərəfindən "Cəngavər" titulu alıb). [accessindustries]

Blavatnik Qərb vətəndaşı olsa da, milyardlarını SSRİ dağıldıqdan sonra Rusiyada həyata keçirilən özəlləşdirmə layihələrindən qazanıb. Onun Rusiyadakı fəaliyyəti konkret iki nəhəng aktivlə bağlı olub:

• “TNK-BP” sövdələşməsi: Blavatnik rusiyalı oliqarxlar Viktor Vekselberg və Mixail Fridman ilə birlikdə Rusiyanın böyük neft şirkəti olan TNK-BP-nin şəriki olub. 2013-cü ildə bu şirkət Rusiyanın dövlət neft nəhəngi "Rosneft"ə 55 milyard dollara satıldı və Blavatnik bu tək sövdələşmədən şəxsən 7 milyard dollara yaxın təmiz nağd vəsait əldə etdi. [nbcdfw]
• Rusal (Alüminium): O, sanksiya altındakı rusiyalı oliqarx Oleq Deripaska ilə birlikdə dünyanın ən böyük alüminium istehsalçısı olan “Rusal” şirkətinin idarəçiliyində və səhmdarlar koalisiyasında (“SUAL Partners” vasitəsilə) yer alıb. [politifact]

Qeyd: Blavatnik Kreml rəhbərliyi ilə birbaşa siyasi bağlarının olmadığını bəyan etsə də, Rusiya-Ukrayna müharibəsinin başlamasından sonra onun bu keçmiş ortaqları ilə olan əlaqələri Qərb mediasında ciddi tənqid hədəfinə çevrilib və Ukrayna hökuməti 2023-cü ildə onun bəzi aktivlərinə qarşı sanksiya tətbiq edib.

"OpenSecrets" platformasının rəsmi məlumat bazasına əsasən, Len Blavatnik və “Access Industries” rəhbərliyi ABŞ seçki kampaniyalarına milyonlarla dollar ianə köçürüb.

O, fərdi qaydada həm respublikaçılara, həm də demokrat namizədlərə mütəmadi köçürmələr edir.

Blavatnik şəbəkəsinin və “Access Industries” rəhbər heyətinin pulları Bred Şermanın seçki fonduna iki yolla daxil olur:

1. AIPAC və israilpərəst PAC-lar: Blavatnik ABŞ-də israilpərəst lobbi qruplarının ən böyük donoru və maliyyə sütunlarından biridir. Bred Şerman isə ABŞ Konqresində İsrail lobbisinin (AIPAC-ın rəsmi dəstəklədiyi) ən mühüm alıcılarından biridir. Blavatnik tərəfindən bu komitələrə (Super PAC-lara) edilən milyonluq köçürmələr, qanuni yolla parçalanaraq Şerman kimi konqresmenlərin kampaniyalarına məqsədli şəkildə ötürülür.
2. Birbaşa fərdi limitlər: “Access Industries” holdinqinin Nyu-York və Kaliforniyadakı yüksək rütbəli menecerləri fərdi qaydada öz iş yerlərini "Access Industries" qeyd etməklə qanuni seçki dövrü limitləri daxilində (hər seçki üçün qanunun icazə verdiyi fərdi maksimum məbləğlərlə) Şermana birbaşa ianələr etmişlər.

Bred Şermanın "Lawyers/Law Firms" (Hüquq və vəkillər) sektorundakı real top donor bazasında Ukrayna müharibəsinə qədər Rusiya dövlətinin və Rusiya maraqlarının rəsmi lobbiçiliyini aparmış iki konkret nəhəng hüquq şirkəti var.

"Hogan Lovells (Hogan Lovells US LLP)"

Bu qlobal hüquq korporasiyası Bred Şermanın karyerası boyu "Hüquq" kateqoriyasında ən çox rəsmi maliyyə dəstəyi (PAC və idarəçilərin fərdi ianələri şəklində) verdiyi "Top10" hüquq firmasından biridir.

“Hogan Lovells”, Ukrayna müharibəsinə qədər Rusiyanın ABŞ-dəki ən böyük rəsmi lobbi və hüquq tərəfdaşı olub.

Şirkət rəsmi olaraq Rusiyanın dövlət bankı olan "Sberbank"-ın ABŞ-dəki hüquqi maraqlarını qoruyub və 2014-cü ildən sonra tətbiq edilən sanksiyaların yumşaldılması üçün Vaşinqtonda lobbiçilik edib.

Firma birbaşa Rusiya hökumətinin (məsələn, "Azbuka Attika" və digər dövlət layihələri üzərindən) ABŞ-dəki investisiya davalarını idarə edib. Müharibə başladıqdan sonra, 2022-ci ilin martında firma Moskva ofisini bağladığını və Rusiya dövləti ilə müqavilələrə xitam verdiyini elan edib.

"Akin Gump Strauss Hauer & Feld"

Vaşinqtonun ən nüfuzlu lobbi-hüquq firmalarından biridir. Bred Şermanın seçki kampaniyalarına müntəzəm olaraq hər seçki dövründə rəsmi PAC ianələri köçürüb.

“Akin Gump”, Vaşinqtonda Rusiya kapitalının və Kremlə yaxın oliqarxların əsas rəsmi təmsilçisi hesab olunurub. Bunlardan:

• Rusiya Birbaşa İnvestisiya Fondu (RDIF): Firma Kremlin rəsmi suveren sərvət fondunun ABŞ-də sanksiyalardan yayınması və Amerika texnologiya şirkətləri ilə ortaq layihələr qurması üçün rəsmi lobbiçilik müqaviləsinə sahib idi;
• Alfa-Bank: Rusiyanın ən böyük özəl bankı olan (rusiyalı oliqarx Mixail Fridmana məxsus) "Alfa-Bank"ın ABŞ-dəki maraqlarını və lobbi fəaliyyətini rəsmən bu firma icra edib;
• TMK (Trubnaya Metallurgiçeskaya Kompaniya): Rusiya milyarderi Dmitri Pumpyanskiyə məxsus olan bu nəhəng boru və metal korporasiyasının ABŞ-dəki polad tarifləri ilə bağlı maraqlarını Konqres səviyyəsində rəsmən “Akin Gump” qoruyurdu. 2022-ci il sanksiyalarından sonra bu firma da Rusiya ilə bütün rəsmi əlaqələrini dayandırıb.

Bu iki nəhəng Vaşinqton firması Rusiya dövlətindən və oliqarxlarından FARA çərçivəsində rəsmi olaraq milyonlarla dollar lobbiçilik qonorarı alıblar. Paralel olaraq, həmin firmaların rəsmi Siyasi Fəaliyyət Komitələri (PAC) Konqresdəki nüfuzlu komitə üzvlərinə - o cümlədən Bred Şermana qanuni kampaniya ianələri paylayaraq öz təsir imkanlarını saxlayırdılar.

Khawaja Ahmad (Andy Khawaja)

"Allied Wallet" ödəmə sisteminin rəhbəridir. ABŞ Ədliyyə Nazirliyi tərəfindən 2019–2020-ci illərdə böyük cinayət işi üzrə ittiham olunub. Xarici dövlətlərin (xüsusən Rusiya ilə əlaqəli şəbəkələrin və Yaxın Şərq oliqarxlarının) pulunu qanunsuz yolla ABŞ siyasətçilərinin seçki kampaniyalarına ötürməkdə və Robert Müllerin Rusiya araşdırması kontekstində xarici təsir vasitəçisi olmaqda günahlandırılıb və 14 yaşlı oğlan uşağı ilə cinsi əlaqədə olduğuna görə həbs edilib.

Əhməd "Endi" Xavaca baş ofisi Los-Ancelesdə yerləşən, onlayn ödənişlərin emalı ilə məşğul olan Allied Wallet şirkətinin təsisçisi və baş icraçı direktoru (CEO) olub.

2019-cu ildə ABŞ Federal Ticarət Komissiyası (FTC) "Allied Wallet"i piramida sxemləri, saxta borc yığımı və pornoqrafiya kimi yüksək riskli və qanunsuz sahələrin pullarını gizli yollarla yuyaraq bank sisteminə daxil etməkdə ittiham edib. Şirkət 110 milyon dollar cərimə ödəməyə məhkum edilib.

Xavaca həm Demokratlar, həm də Respublikaçılar partiyasından olan ABŞ siyasətçilərinin seçki kampaniyalarına ümumilikdə 6 milyon dollardan çox ianə verib.

O, rəsmi sənədlərdə Kaliforniyadan olan ermənipərəst demokrat konqresmen Bred Şermanın da seçki kampaniyasına şəxsən və ailəsi adından minlərlə dollar ianə edən əsas donorlardan biri kimi qeydiyyata alınıb.

Rəsmi seçki maliyyəsi hesabatlarını birləşdirən federal “OpenSecrets” platformasında (eyni zamanda ştat səviyyəli məlumatları toplayan “FollowTheMoney” bazasında) Əhməd Xavacaya və onun şirkəti “Allied Wallet“adına qeydiyyatdan keçmiş, birbaşa Konqresmen Bred Şermana edilmiş köçürmələr qeyd olunub.

Xavacaya aid fərdi hesabat sənədlərindən çıxarılmış konkret ianə tarixləri və məbləğləri aşağıdakı kimidir:

• 16 Sentyabr 2016: $2,700 (Həmin dövrdə qanunla icazə verilən maksimum fərdi limit) — Bred Şermanın kampaniyasına.
• 04 Oktyabr 2016: $1,000 — Bred Şermanın kampaniyasına.
• 04 Dekabr 2017: $2,300 — Bred Şermanın kampaniyasına.
• 19 Mart 2018: $2,700 — Bred Şermanın kampaniyasına.
• Ailə/Şirkət üzvləri vasitəsilə əlavə köçürmələr: $2,700+ (Xavacaya bağlı "straw donor" –yəni başqasının adı ilə pul keçirmə sxemləri üzrə xanımı və ya “Allied Wallet” menecerləri adından Şermana edilən köçürmələr).

2019-cu ilin dekabrında ABŞ Ədliyyə Nazirliyi Xavacaya qarşı rəsmi cinayət işi açmışdı.

ABŞ-də seçki kampaniyalarına xarici dövlətlərin gizli pullarını qanunsuz ötürməkdə və Robert Müllerin "Rusiya araşdırması" kontekstində Böyük Münsiflər Heyətinə yalan ifadə verərək ədalət mühakiməsinə mane olmaqda ittiham olunub. Daha sonra isə müxtəlif cinayət əməllərinə görə 10 il müddətinə məhkum edilib. [theintercept]

Levon Ayrapetyan (Levon Hayrapetyan)

Rusiya-erməni əsilli oliqarx, biznesmen və erməni diasporunun əsas maliyyəçilərindən biridir. O, 1949-cu ildə Ağdərənin Vəngli kəndində doğulub. Sovet İttifaqının süqutundan sonra Rusiyanın energetika/neft sektorunun özəlləşdirilməsi dövründə (xüsusilə Başqırdıstandakı "Başneft" şirkəti ilə bağlı sövdələşmələrdən) böyük sərvət qazanıb.

Ayrapetyanın Rusiyadakı qanunsuz maliyyə əməliyyatları və dələduzluq fəaliyyəti 2014-cü ildə Rusiya hüquq-mühafizə orqanlarının diqqətini cəlb edib.

Ayrapetyan ABŞ-dakı erməni lobbi təşkilatları (ANCA və AAA) vasitəsilə konqresmenlərin, o cümlədən Bred Sherman kimi ermənipərəst siyasətçilərin maliyyələşdirilməsində və Qarabağdakı separatçı rejimin Vaşinqtonda təbliğ olunmasında vasitəçi donorlardan biri kimi çıxış edib. [followthemoney/Levon+Ayrapetyan]

Post-sovet ölkələri mənşəli donor qrupları kimi Holovchenko Maksym, Parshın Mıkhaıl, Kasımov Furkat Bred Şermanın kampaniyasına 1,667 dollar fərdi ianələr veriblər.

Maraqlıdır ki, bu şəxslərin adları, eyni zamanda, ABŞ məhkəmə sistemində (məsələn, Green Cash LLC və WD Services LLC şirkətləri ilə əlaqədar Nyu-York və Kaliforniya Rayon Məhkəmələrində baxılan mülki işlər və maliyyə mübahisələri kontekstində) müxtəlif iddialarda hallanıb.

Kislin Ludmila – Nyu-Yorkda yerləşən SSRİ doğumlu qalmaqallı biznesmen Semyon "Sam" Kislinin həyat yoldaşıdır. ABŞ Federal Təhqiqatlar Bürosunun (FTB) hesabatlarında Sam Kislinin adı 1990-cı illərdən etibarən “Brighton Beach”-də yerləşən Rusiya mütəşəkkil cinayət dəstələri və pul yuma sxemləri ilə əlaqələndirilib. Həmçinin Ukraynada keçmiş prezident Yanukoviçin aktivlərinin bərpası və qalmaqallı pul əməliyyatlarında adı rəsmi olaraq araşdırılıb.

Semyon Kislin 1970-ci illərdə Odessadan (Ukrayna SSR) ABŞ-yə mühacirət etmiş, Nyu-Yorkda böyük var-dövlət qazanmış metal ticarətçisi və siyasi donordur.

Bununla belə, FTB-nin məxfi kəşfiyyat hesabatlarında və Interpol sənədlərində Sam Kislinin adı on illər boyunca Rusiya mütəşəkkil cinayətkarlığı, "Brighton Beach mafiyası" və iri həcmli çirkli pulların yuyulması sxemləri ilə birgə hallanıb.

1990-cı illərin sonlarında mətbuata sızan FTB və İnterpol sənədlərində Sam Kislin və onun rəhbərlik etdiyi "Trans Commodities, Inc." şirkəti haqqında ciddi iddialar yer alırdı. Misal üçün, FTB-nin 1994-cü ilə aid kəşfiyyat hesabatında Kislin, ABŞ-dakı Rusiya mafiyasının ən məşhur "xaç atası" hesab edilən Vyaçeslav Ivankovun Bruklindəki cinayətkar qruplaşmasının "üzvü" kimi qeyd olunmuşdu. Həmin FTB sənədində Kislinin şirkətinin Rusiya mafiyasının tanınmış killerinə (Anton Malevskiy) ABŞ vizası almaq üçün saxta zəmanət məktubları təqdim etdiyi iddia edilir. 1996-cı il Interpol hesabatına əsasən, Kislinin "Trans Commodities" şirkəti 1990-cı illərin əvvəllərində Rusiyadakı alüminium və metal zavodlarının özəlləşdirilməsi zamanı oliqarxlar Lev və Mixail Çernoy tərəfindən milyonlarla dollar çirkli pulun yuyulması və saxta bank sənədlərinin dövriyyəsi üçün istifadə edilib. Nyu-Cersi Ştatının Baş Prokurorluğunun 2014-cü il hesabatında da Kislin "Nyu-Yorkda yerləşən Rusiya mütəşəkkil cinayət qrupunun tanınmış üzvü" kimi xarakterizə olunub.

Sam Kislin və həyat yoldaşı Ludmila Kislin ABŞ-da xüsusi nüfuz qazanmaq və hüquq-mühafizə orqanlarının diqqətindən yayınmaq üçün Kislin ailəsi (Sam, Ludmila və övladları) Senatın Demokrat lideri Çak Şumerə (Chuck Schumer), Klinton-Qor kampaniyasına və Bred Şerman kimi konqresmenlərə böyük məbləğdə ianələr ediblər.

Chirkalina Tamara Sergey – Şermanın seçki fonduna xüsusi individual ianələr edən Rusiya mənşəli donor.

Tyurin Vyacheslav – rusiyalı bəstəkar, musiqi prodüseri, "Reflexmusic" şirkətinin təsisçisi və müğənni İrina Nelsonun həyat yoldaşıdır. Moskvada və Rusiyanın şou-biznes elitasında fəaliyyət göstərən Tyurin, ABŞ-də "VIVITI" kimi media layihələri yaradaraq Şerman kimi konqresmenlərin seçki fonduna ianə vermiş post-sovet mənşəli donorlar sırasındadır.

 Erməni lobbi təşkilatlarının izi

Bu haqda ötən yazımızda da qeyd etmişdik. ABŞ siyasətində, xüsusilə ANCA siyasətçilərə təsir mexanizmləri fərziyyələrə deyil, rəsmi sənədlərə, rəqəmlərə və ABŞ-nin qanuni mexanizmlərinə əsaslanır. ANCA və oxşar lobbi qruplarının konqresmenləri, o cümlədən Bred Şermanı öz xətlərində saxlamaq üçün istifadə etdikləri iki əsas, şəffaf və faktiki alət mövcuddur: "Report Card" (Konqres Hesabat Kartı) sistemi və Federal Seçki Komissiyasının (FEC) qeydiyyatındakı maliyyə axınları.

Maliyyə təsiri və səs toplama coğrafiyası (FEC faktları)

ABŞ-də fərdi şəxslərin və komitələrin namizədlərə etdiyi yardımlar Federal Seçki Komissiyasının (FEC) və müstəqil monitorinq təşkilatı olan OpenSecrets platformasının rəsmi hesabatlarında qeyd olunur.

ABŞ qanunlarına görə, korporasiyaların və ya xarici təşkilatların birbaşa namizədə böyük məbləğdə pul köçürməsi qadağandır. ANCA bu qanunu "bundling" (yığım/paketləmə) üsulu ilə keçir. Təşkilat öz icma üzvlərinə (məsələn, Los-Ancelesdəki imkanlı erməni iş adamlarına və ya Kurken Alyanakian kimi xeyriyyəçilərə) rəsmi çağırış edir. Bu şəxslər qanunun icazə verdiyi maksimal fərdi hədd çərçivəsində (məsələn, seçki dövrü üçün 3500 dollar) Şermanın seçki fonduna fərdi ianələr köçürürlər.

Erməni lobbisi qanuni məhdudiyyətlərdən qaçmaq üçün pulları təşkilat kimi deyil, fərdləri təşkilatlandırıb "toplu paket" halında ötürür.

ANCA Şermana qanunvericilik fəaliyyətinə görə mütəmadi olaraq "A+" reytinqi verir. Təşkilat öz saytında rəsmən bəyan edir ki, bu reytinqə sahib namizədlər üçün erməni icması daxilində xüsusi ianə toplama kampaniyaları (fundraising) təşkil edilir.

Bu o deməkdir ki, FEC-də fərdi görünən bir çox donor əslində ANCA-nın çağırışı ilə mütəşəkkil şəkildə Şermana pul köçürən şəxslərdir.

Təqdim etdiyiniz siyahı ABŞ konqresmeni Bred Şermanın seçki kampaniyasına müxtəlif illərdə maliyyə dəstəyi vermiş (PAC və fərdi ianələr daxil olmaqla) əsas donorların siyahısıdır. Bu hissədən sonra təqdim edəcəyimiz donorlar Şermana 1000 dollardan artıq pul köçürənlərdir. Bu linkdə 1000 dollardan aşağı ianə edənlərin sayı minlərlə olduğu üçün hamısını burada göstərməyə lüzum görmürük.

Beləliklə, ANCA ianələri mövzusunun davamı olaraq bu xətlə Şermana ianələr köçürən erməni əsilli donorların siyahısını təqdim edirik:

Michael Mahdesian – ABŞ-da erməni diasporunun ən nüfuzlu fiqurlarından biri, iş adamı ("Servicon" şirkətinin İdarə Heyətinin sədri), uzunillik siyasi fəal və Klinton Administrasiyası dövründə USAID-də yüksək vəzifə tutub.

O, 1989-cu ildə Ermənistanda (Spitak) baş verən zəlzələdən sonra ABŞ-dən ora humanitar yardımın çatdırılması üçün təşkil edilən “Birləşmiş erməni fondu” hava körpüsü”nün icraçı direktoru kimi fəaliyyət göstərib.

Raffi Hamparıan  – ANCA vəqfinin sədri. O, Vaşinqtonda ABŞ Konqresi və Administrasiyası nəzdində ANCA-nın əsas xarici siyasət lobbiçisidir. Həmçinin, Bred Şermanın təqdim etdiyi "Qarabağa birbaşa ABŞ yardımı" və "Azərbaycana hərbi yardımın kəsilməsi" təşəbbüslərinin Konqresdəki əsas təşkilatçısıdır.

Garo Mardirossian – Los-Ancelesdə fəaliyyət göstərən tanınmış hüquqşünas ("Mardirossian Akaragian LLP" təsisçisi) və "Armenian Bar Association" (Erməni Vəkillər Assosiasiyası) üzvüdür.

Mardirossian, Michael Mahdesian və digər ANCA rəhbərləri ilə birlikdə Bred Şermanın seçki kampaniyaları üçün yüksək səviyyəli donor tədbirləri və fondtoplama (fundraising) ziyafətləri təşkil edirlər.

Sinan Sinanian – ABŞ-də yerləşən erməni diasporunun ən aparıcı maliyyə və təşkilatçı rəhbərlərindən biridir. O, həm biznes, həm də qlobal erməni təşkilatlarının idarə olunmasında uzun illər mərkəzi rol oynayıb.

Livanın Zəhlə (Zahle) şəhərində anadan olub, Beyrut Amerika Universitetini bitirdikdən sonra 1983-cü ildə Kaliforniyaya köçüb. O, Kaliforniyanın ən böyük tikinti və podratçı şirkətlərindən biri olan "Sinanian Development, Inc." şirkətinin həmtəsisçisi və şərikidir.

O, Ermənistan və qlobal erməni lobbisi tərəfindən idarə olunan, Qarabağdakı qanunsuz separatçı rejimin infrastruktur, hərbi və mülki layihələrini maliyyələşdirən “Hayastan” Ümumerməni Fondunun İdarə Heyətinin üzvü olub. 2011-ci ildə Serj Sarkisyan tərəfindən diaspora göstərdiyi xidmətlərə və maliyyə dəstəyinə görə "Ananiya Şirakatsi" medalı ilə təltif edilib.

Berdj Karapetian – Cənubi Kaliforniyada yerləşən erməni diasporunun ən təsirli lobbiçi, siyasi təşkilatçı və fond toplayan rəhbər şəxslərindən biridir. O, uzun illər Amerika Erməni Milli Komitəsinin Qərb Regionunun (ANCA Western Region / ANCA-WR) İdarə Heyətində yer alıb, təşkilatın rəhbərlərindən olub və hazırda Kaliforniyadakı müxtəlif diaspor təşkilatlarına sədrlik edir.

Karapetian hazırda Glendale şəhərində tikilən milyonlarla dollarlıq Amerika Erməni Muzeyi layihəsinin icraçı sədridir. Bu layihə vasitəsilə o, Kaliforniya ştat büdcəsindən, Los-Anceles dairəsindən və federal hökumətdən on milyonlarla dollar dövlət vəsaitinin erməni mədəni-siyasi layihələrinə ayrılmasına nail olub.

Berdj Karapetian Brad Şermanın seçki fonduna həm fərdi ianələr verib, həm də ANCA-WR platforması vasitəsilə Şerman üçün xüsusi fond toplama tədbirləri (fundraising galas) təşkil edərək, onu Vaşinqtonda erməni lobbisinin "ən etibarlı səsi" vəziyyətində saxlamağa xidmət edib.

Armella Ruben Şakaryan – Ermənistan Respublikasının yüksək rütbəli diplomatı, filoloq və Ermənistan Xarici İşlər Nazirliyində müxtəlif məsul vəzifələr tutub, Los-Ancelesdə Baş Konsulluğunda çalışıb, hazırda Meksikada səfir vəzifəsini icra edir.

Xarici İşlər Nazirliyi sistemində 30 ilə yaxın müddətdə Vaşinqton, Los-Anceles və Latın Amerikası ölkələri istiqamətində konsulluq, hüquqi məsələlər və ikitərəfli münasibətlər üzrə müxtəlif diplomatik vəzifələr icra edib. Los-Ancelesdə Baş konsulluğunda çalışdığı dövrlərdə (2001-2004 və 2015-2018) Los-Anceles, Qlendeyl və San-Fernando vadisində məskunlaşan erməni icması ilə sıx işləyib. 2021-ci ildə Ermənistan prezidentinin sərəncamı ilə ölkənin Meksika Birləşmiş Ştatlarında fövqəladə və səlahiyyətli səfir təyin edilib. Eyni zamanda, Kosta-Rika, Panama, Nikaraqua, Qvatemala, El-Salvador və Belizdə də akkreditə olunub.

Xarici ölkə vətəndaşı olaraq Şermanın seçki kampaniyasına ianə etməsi ABŞ-nin müvafiq qurumlarında araşdırmaya səbəb olmalıdır.

Nora Hovsepian – ABŞ-də fəaliyyət göstərən ən radikal və təsirli erməni lobbi təşkilatlarından biri olan Amerika Erməni Milli Komitəsinin Qərb Regionunun (ANCA Western Region / ANCA-WR) uzun illərdir İdarə Heyətinin sədridir.

O, peşəkar vəkil olmaqla yanaşı, ABŞ-nin Cənubi Kaliforniya ştatında yerləşən nəhəng erməni seçici bazasını və maliyyə resurslarını idarə edən mərkəzi siyasi fiqurlardan biridir.

Nora Hovsepian Erməni İnqilabi Federasiyası (Daşnaksutyun) partiyasının Qərb Regionundakı Mərkəzi Komitəsinin keçmiş rəhbəri Viken Hovsepianın həyat yoldaşıdır. Bu ailə ANCA-nın ideoloji və siyasi xəttinin daşnak prinsipləri üzərində qurulmasında mühüm rol oynayır.

2016-cı ildə ANCA-WR-nin illik qala tədbirində Nora Hovsepian Brad Şermana erməni mənafelərini müdafiə etdiyinə görə şəxsən "Advocate for Justice" (Ədalət Müdafiəçisi) mükafatını təqdim edib.

Harootoonian Oshin – Amerika Erməni Milli Komitəsinin Qərb Regionunun sədri, "Primex Clinical Laboratories"in təsisçisi olan Harootoonian, ANCA-nın Kaliforniyadakı siyasi, lobbi və fondtoplama fəaliyyətinə birbaşa rəhbərlik edir.

Sarian Mike – "Prime Healthcare" və "American Healthcare Systems" şirkətlərinin keçmiş yüksək rütbəli erməni mənşəli rəhbəri. ANCA və Armenian Relief Society (ARS) təşkilatlarının fəal donorudur. "Prime Healthcare"in rəhbərlərindən olarkən ABŞ Ədliyyə Nazirliyi həmin şirkəti tibbi ehtiyac olmadan xəstələri xəstəxanaya yatıraraq dövlət büdcəsini (Medicare) aldatmaqda ittiham edib və şirkət 65 milyon dollar cərimə ödəyib.

O, həmçinin "American Healthcare Systems" xəstəxanalar şəbəkəsinin rəhbərliyindən xəstəxana vəsaitlərini öz şəxsi hesablarına və ailə tədbirlərinə (məsələn, Rolls-Royce alışı və lüks xərclər) mənimsəmək şübhəsi ilə şərikləri tərəfindən kənarlaşdırılıb və məhkəməyə verilib.

Alyanakian Kurken – Erməni mənşəli amerikalı iş adamı və donor. ANCA və erməni assambleyasının keçirdiyi xeyriyyə və siyasi dəstək tədbirlərində iştirak edən fərdlərdəndir.

Chitjian Zaruhy Sara – Los-Ancelesdə tanınmış erməni əsilli pedaqoq və xeyriyyəçi. "Harry and Ovsanna Chitjian Family" fondunun rəhbəridir. Bütün fəaliyyəti qondarma “erməni soyqırımı” iddialarının təbliği və ANCA daxil olmaqla erməni təşkilatlarının maliyyələşdirilməsinə yönəlib.

Kradjian Viken – Kaliforniyada yerləşən erməni diasporunun fəal iş adamı və siyasi donorlarından biridir.

Dekermenjian Rudy – Kaliforniya erməni icmasının aktiv üzvü.

Kassabian Garo – Beverly Hills-də fəaliyyət göstərən tanınmış plastik cərrah ("Lift MD" klinikasının rəhbəri).

Markaryan Karen – Rusiya və Ermənistanda maliyyə-iqtisad sektorunda fəaliyyət göstərən, Ermənistan İşəgötürənlər İttifaqının rəhbərliyində və Ermənistan IDBank-ın Şurasında yer almış, lobbi şəbəkələri ilə əlaqəli şəxsdir.

Xarici ölkə vətəndaşı olaraq Şermanın seçki kampaniyasına ianə etməsi ABŞ-nin müvafiq qurumlarında araşdırmaya səbəb olmalıdır.

Mahdesian Richard J. – Erməni mənşəli amerikalı iş adamı, erməni diaspor layihələrinin və ABŞ-dəki ermənipərəst konqresmenlərin mütəmadi donorudur.

Grigoryan Anri – Kaliforniyadakı erməni icmasının fəallarından biri, yerli ianə kampaniyalarında iştirak edən donor.

Kechichian Zaven və Kechichian Raffi – Keçiçyan ailəsi ANCA Qərb Regionu (ANCA-WR) təşkilatının rəsmi tədbirlərində, fondtoplama ziyafətlərində və Brüd Şerman üçün keçirilən dəstək kampaniyalarında yaxından iştirak edir.

Akopyan Edvard – ANCA-nın Vaşinqtondakı təşəbbüslərini ("Artsax" məsələsi, Azərbaycana sanksiya tələbləri) maliyyələşdirən və Şermanın kampaniyasına töhfə verir.

Khachatourians Razmik – Kaliforniyadan olan erməni fəal və lobbiçi, ANCA Qərb Regionunun (ANCA Western Region) fəal dəstəkçisidir.

Nazerian Vartan – Los-Ancelesdə erməni mənşəli biznesmen, yerli erməni icmasının, kilsə şuralarının və ANCA layihələrinin maliyyəçilərindəndir.

Dombalagian Vahe və Dombalagian Hasmik – Vahe Dombalagian "Madison Dearborn Partners" investisiya fondunun rəhbərlərindən biridir. ABŞ-də erməni gənclər təşkilatları (AYF/Camp Haiastan) və diaspor fondlarının fəal maliyyəçilərindəndir.

Manjikian Hilda – Kaliforniyadakı erməni icmasının, Erməni Yardım Cəmiyyətinin (ARS) və ANCA-nın yerli bölmələrinin fəal maliyyəçilərindən biridir.

Totah Annie Simonian – Amerikalı Erməniləri Assambleyasının İdarə Heyətinin sabiq sədridir. O, Vaşinqtonda onilliklər boyu qondarma "erməni soyqırımı" iddialarının tanınması, Qarabağdakı qanunsuz rejimə maliyyə ayrılması və Azərbaycan əleyhinə sanksiyalar üçün lobbiçilik aparan mərkəzi erməni fiqurlarından biridir.

Kulukian Nichan – Cənubi Kaliforniyada yerləşən erməni diaspor fondlarının fəal maliyyəçisidir.

Pasternak Sosik – Cənubi Kaliforniyada yerləşən erməni xeyriyyə və siyasi fondlarının mütəmadi donorlarından biridir.

Pilavjian Peklar A – Cənubi Kaliforniyada yerləşən erməni biznesmeni və investordur. O, ANCA-nın icraçı direktoru Aram Hamparianla birgə Konqresdə, xüsusilə Bred Şerman ilə ABŞ-Ermənistan İkiqat Vergitutmanın Aradan Qaldırılması Müqaviləsi (U.S.-Armenia Double Tax Treaty) üçün lobbiçilik aparan əsas heyətin tərkibində yer alıb.

Berberian John – Cənubi Kaliforniyada yerləşən erməni mənşəli donor, erməni xeyriyyə və siyasi fondlarının mütəmadi maliyyəçilərindəndir.

Zaks Alex (1,500$): Kaliforniyada yerləşən, erməni diaspor institutlarına və yerli erməni layihələrinə mütəmadi iqtisadi dəstək verən fərdlərdəndir.

Yenokıan Pıerre – Amerika Erməni Milli Komitəsinin Qərb Regionunun İdarə Heyətinin sabiq üzvü və fəal lobbiçisidir. O, ANCA-nın Kolorado və Cənubi Kaliforniya bölmələrinin formalaşmasında, eləcə də Vaşinqtondakı siyasi aksiyalarında birbaşa rəhbərlərdən biri olub.

Papaian Haig – "Commerce Casino & Hotel"in sabiq Prezidenti və CEO-su. O, Cənubi Kaliforniyadakı erməni kilsələrinin, erməni məktəblərinin (o cümlədən Armenian Mesrobian School) və yerli erməni layihələrinin ən böyük maliyyə dəstəkçilərindən və donorlarından biri olub.

Baghdassarian Sahag A – Glendale şəhərində həkim işləyir və erməni icmasının fəal donorlarındandır.

Aroustamian Tevan – Cənubi Kaliforniyada yaşayan erməni mənşəli donor, lokal erməni layihələrinin maliyyəçilərindəndir.

Vartanian Vahe – Böyük Britaniya və ABŞ-də “family office” və investisiya sahəsində fəaliyyət göstərən "Global Family Office Community" (GFOC) təşkilatının təsisçisi və baş icraçı direktorudur.

Shirvanian / Vartanian şəbəkəsi – Cənubi Kaliforniyada yerləşən yerli erməni biznes və fond donorları sırasındadır.

Qalmaqallı reputasiyalar və qaranlıq ianələr: Şermanı dəstəkləyən adı bədnam simalar

Konqresmen Bred Şermanın seçki kampaniyasını maliyyələşdirən donor şəbəkəsinin təhlili göstərir ki, onun maliyyə arxitekturası təkcə coğrafi və ya milli maraq qrupları ilə məhdudlaşmır. Rəsmi hesabatların dərindən araşdırılması zamanı daha bir qaranlıq və diqqətçəkən detal üzə çıxır: Şermanın fonduna ianə edənlər arasında keçmişdə ağır iqtisadi cinayətlər törətmiş, iri miqdarda maliyyə fırıldaqları ilə ad çıxarmış və cəmiyyətdə olduqca bədnam, qalmaqallı reputasiyaya malik şəxslər də xüsusi yer tutur. Siyasi səhnədə dürüstlük və qanunçuluq prinsiplərindən dəm vuran konqresmenin məhz bu cür şübhəli və ləkələnmiş reputasiyalı fiqurların "səxavətli" dəstəyinə arxalanması onun seçki kampaniyasının əsl mahiyyətini və maliyyə mənbələrinin arxasındakı gizli maraqları bir daha aydın göstərir.

Imaad Shah Zuberi – Kaliforniyada yerləşən vençur kapitalisti ("Avenue Ventures" şirkətinin rəhbəri) və ABŞ-ın hər iki əsas partiyasına (demokratlar və respublikaçılar) milyonlarla dollar ianə vermiş ən nüfuzlu donorlardan biri olub. Lakin onun bütün fəaliyyəti ABŞ hüquq-mühafizə orqanları tərəfindən böyük bir cinayət sxemi kimi ifşa olunub. O, xarici hökumətlərdən və biznesmenlərdən milyonlarla dollar alaraq ABŞ rəsmiləri nəzdində həmin tərəflərin maraqlarını müdafiə edəcəyinə söz verib.

2021-ci ilin fevral ayında Zuberi 12 il azadlıqdan məhrum etmə cəzasına məhkum edilib. Həmçinin ona 15.7 milyon dollar təzminat və 1.75 milyon dollar cinayət cəriməsi ödənilməsi barədə hökm çıxarıldı.

Girardi Thomas V. – Kaliforniyanın bir vaxtlar ən nüfuzlu vəkillərindən biri (məşhur "Erin Brockovich" filminin real qəhrəmanı) olan Tom Girardi məhkəmə tərəfindən dələduzluqda müqəssir bilinib. Təyyarə qəzası qurbanlarının, xərçəng xəstələrinin və digər zərərçəkənlərin yüz milyonlarla dollarlıq kompensasiya fondunu mənimsəyib şəxsi dəbdəbəli həyatına xərclədiyi üçün lisenziyası ləğv edildi, şirkəti iflas etdi və federal cinayət ittihamı ilə həbs olundu.

Ahmed Kareem – "Landmark Medical Management" şirkətinin rəhbəri. Kaliforniyada işçilərin sığorta sistemində (Workers' Compensation) on milyonlarla dollarlıq böyük fırıldaqçılıq və rüşvət sxemi qurmaqda günahlandırılıb. O, həkimlərə milyonlarla dollar rüşvət verərək saxta/bahalı ağrıkəsici kremlər yazdırdığı üçün məhkəməyə verilib.

Zaks Alexander – ABŞ-də "Operation Spinal Tap" adı ilə tanınan 580 milyon dollarlıq nəhəng tibbi dələduzluq və rüşvət qalmaqalının əsas fiqurlarındandır. Həkimlərə rüşvət verərək xəstələr üzərində lüzumsuz və təhlükəli onurğa əməliyyatları keçirilməsi və sığorta şirkətlərindən pul mənimsənilməsi işində təqsirləndirilərək məhkum olunub.

Larian Isaac – Məşhur toyuq və oyuncaq istehsalçısı "MGA Entertainment"in (Bratz kuklalarının yaradıcısı) sahibi olan İran-yönümlü yəhudi mənşəli milyarderdir. Şirkəti rəqiblərinə qarşı aqressiv müəllif hüquqları pozuntusu, vergi qalmaqalları və işçilərlə bağlı hüquqi mübahisələrə görə ABŞ mətbuatında tez-tez mənfi kontekstdə işıqlandırılır.

Rogovin Jarrow L. – "Jarrow Formulas" şirkətinin təsisçisidir. Şirkət saxta sağlamlıq iddiaları, qida əlavələrinin (supplements) tərkibi ilə bağlı istehlakçıları aldatmaq və FDA (ABŞ Qida və Dərman Administrasiyası) xəbərdarlıqlarını görməzdən gəlməkdə ittiham olunaraq məhkəmə cərimələrinə məruz qalıb.

Friedman Bruce – "First Financial Healthcare Investments" fondunun rəhbəri olub. ABŞ Qiymətli Kağızlar və Birja Komissiyası (SEC) tərəfindən 50 milyon dollardan çox “Ponzi” (piramida) sxemi dələduzluğu etməkdə ittiham olunub. İnvestorların pulunu mənimsəyərək lüks həyat sürdüyü bəlli olduqdan sonra ölkədən qaçıb, lakin Fransa hüquq-mühafizə orqanları tərəfindən tutularaq ekstradisiya edilib.

Braun Jonathan – "Richmond Capital Group" və "RCG Advances" şirkətlərinin rəhbəri. ABŞ Federal Ticarət Komissiyası (FTC) və Nyu-York Baş Prokurorluğu tərəfindən kiçik biznes sahiblərinə illik 4,000%-ə çatan qanunsuz sələm kreditləri verməkdə, saxta sənədlərlə insanların hesablarını boşaltmaqda və borcluları fiziki zorakılıq və ölüm hədəsi ilə şantaj etməkdə ittiham olunub.  Məhkəmə ona qarşı 77 milyon dollarlıq və 20.3 milyon dollarlıq rekord cərimə qərarları çıxarıb. Jonathan Braun maliyyə və borc yığımı sektorundan ömürlük kənarlaşdırılıb.

“Community Financial Services Association” – ABŞ-də "Payday Lending" (gündəlik yüksək faizli kredit) sahəsində fəaliyyət göstərən sələmçi şirkətlərin əsas təzyiq və lobbi assosiasiyasıdır. Yoxsul təbəqəyə 300%–500%-lik illik faizlərlə kredit verilməsini məhdudlaşdıran federal qaydalara qarşı mübarizə aparır və defakto "qanuni sələmçilik" lobbisi kimi kəskin tənqid olunur.

“Nationstar Mortgage Holdings INC”– ABŞ-nin ən böyük ipoteka xidməti göstərən şirkətlərindən biridir. İstehlakçılardan qanunsuz rüsumlar tutmaq, evləri saxta sənədlərlə müsadirə etmək və ipoteka şərtlərini pozduğuna görə ABŞ İstehlakçı Maliyyə Mühafizəsi Bürosu (CFPB) və 50 ştatın Baş Prokurorluğu tərəfindən 73 milyon dollardan çox cərimə olunub.

“CIT GROUP INC” – 2008-ci il beynəlxalq maliyyə böhranı zamanı riskli yüksək kreditlər verərək müflis olan və ABŞ vergi ödəyicilərinin cibindən 2.3 milyard dollar dövlət yardımı alaraq batmaqdan xilas edilən qalmaqallı maliyyə holdinqidir.

Moskowitz Irving– Kaliforniyada qumar/binqo obyektlərindən yüz milyonlarla dollar qazanmış donor.

Online Lenders Alliance (OLA) və Qc Holdings – Bu təşkilat və şirkətlər ABŞ-də aşağı gəlirli təbəqəyə 300%–600%-lik illik faizlərlə onlayn “gündəlik kredit” verən sələmçi qurumlardır. Onlar məhkəmələr, ABŞ İstehlakçı Maliyyə Mühafizəsi Bürosu (CFPB) və Ştat Baş Prokurorluqları tərəfindən borcluları saxta yollarla məhkəməyə verməkdə, distant forum sui-istifadəsi etməkdə və istehlakçıları borc tələsinə salmaqda ittiham olunaraq dəfələrlə cərimələniblər.

Equifax – ABŞ-nin ən böyük kredit bürolarından biri olan “Equifax”, 2017-ci ildə xələl gətirdiyi kibertəhlükəsizlik sisteminə görə 147 milyondan çox insanın şəxsi, maliyyə və sosial təminat nömrələrinin (SSN) oğurlanmasına şərait yaradıb. Şirkət bu böyük skandala görə Federal Hökumətlə 700 milyon dollarlıq təzminat razılaşması bağlamaq məcburiyyətində qalıb.

Westinghouse Electric– Dünyanın en böyük nüvə enerjisi korporasiyalarından biri olan “Westinghouse”, ABŞ-dəki reaktor tikintisi layihələrində milyardlarla dollarlıq büdcə kəsiri və idarəetmə böhranı səbəbindən 2017-ci ildə “Chapter 11 müflisliyi” elan edərək enerji sektorunda böyük maliyyə sarsıntısına səbəb olub.

Kay Jr, James A / James A. Kay Jr. – Los-Ancelesdə radio tezlikləri və rabitə lisenziyaları sahəsində fəaliyyət göstərən biznesmen. ABŞ Federal Rabitə Komissiyası (FCC) tərəfindən lisenziya şərtlərini pozmaq, icazəsiz tezlik istifadəsi və qanunsuz verici stansiyaları idarə etməkdə ittiham olunaraq xüsusi araşdırmalara məruz qalıb.

Winnick Gary – "Global Crossing" telekommunikasiya şirkətinin təsisçisidir. Şirkət ABŞ tarixinin ən böyük korporativ müflisləşmələrindən birini yaşadıqdan və minlərlə investor müflis olduqdan dərhal əvvəl Winnick özünə məxsus 730 milyon dollarlıq səhmləri sataraq nağdlaşdırmış və böyük insayder ticarəti ittihamları ilə kəskin tənqid olunmuşdur.

Vaccaro Donald J. – "TicketNetwork" şirkətinin rəhbəri. Şirkət saxta və olmayan tədbir biletlərini baha qiymətə satmaqda və istehlakçıları aldatmaqda ittiham olunaraq Nyu-York Baş Prokurorluğu tərəfindən 1.5 milyon dollar cərimələnib. Vaccaro özü də irqçi və qalmaqallı bəyanatlarına görə bir neçə dəfə həbs olunub.

"Fremont Compensation Insurance Group" – Fremont General / Fremont Investment & Loan holdinqinin bir hissəsi olub. Şirkət 2007-2008-ci illərdə ABŞ-da riski şişirdilmiş keyfiyyətsiz (subprime) ipoteka kreditləri verərək kütləvi ev müsadirələrinə sabəb olduğuna görə FDIC (Federal Əmanətlərin Sığortalanması Korporasiyası) tərəfindən fəaliyyətinə qadağa qoyulmuş və bankrot olmuşdur.

Buntrock Dean L. – "Waste Management, Inc." şirkətinin təsisçisi və sabiq CEO-su. SEC (Qiymətli Kağızlar Komissiyası) Buntrocku 1992–1997-ci illər arasında şirkətin mənfəətini 1.7 milyard dollar süni şəkildə şişirtməkdə və investorları aldatmaqda ittiham edilib.

Samuels Sandor – 2008-ci il yüksək ipoteka böhranının mərkəzində duran "Countrywide Financial" korporasiyasının Baş Hüquq Məsləhətçisi (Chief Legal Officer). Şirkət keyfiyyətsiz ipoteka kreditləri verərək insanları müflis etdiyinə görə SEC tərəfindən çoxmilyardlıq məhkəmə çəkişmələrinə cəlb olunub.

American International Group (AIG PAC) –  2008-ci il beynəlxalq finans krizisində riskli sığorta törəmələri (CDS) səbəbindən çökmüş və ABŞ vergi ödəyicilərinin hesabına 182 milyard dollar dövlət yardımı alaraq batmaqdan xilas edilmiş qalmaqallı sığorta nəhəngidir.

Yekun

Təqdim olunan bu araşdırma ABŞ siyasi sisteminin, xüsusilə də konqresmenlərin seçki kampaniyalarının maliyyələşdirilməsi mexanizmlərinin nə qədər mürəkkəb, ziddiyyətli və bəzi hallarda qaranlıq şəbəkələrə söykəndiyini bütün çılpaqlığı ilə ortaya qoyur. Konqresmen Bred Şermanın timsalında aparılan təhlil sübut edir ki, sərt siyasi ritorika, rəsmi qanunvericilik təşəbbüsləri və demokratik dəyərlərdən dəm vuran bəyanatlar çox vaxt pərdəarxası maliyyə maraqlarını, lobbi təzyiqlərini və şübhəli donor əlaqələrini gizlətmək üçün səliqəli şəkildə toxunmuş siyasi pərdədən başqa bir şey deyil.

Həm FEC, həm də “OpenSecrets” platformalarının hesabatları formal olaraq hüquqi pozuntuların olmadığını göstərsə də, "coğrafi identifikasiya" və "onomastik analiz" kimi elmi-analitik metodlar maliyyə axınlarının konkret mərkəzlərdən – xüsusilə erməni lobbi təşkilatlarından (ANCA) və qapalı icma şəbəkələrindən mütəşəkkil şəkildə idarə olunduğunu sübut edir.

Şermanın seçki fondlarını birbaşa maliyyə bazarlarında investisiyaya çevirməsi, keçmiş seçki borclarını yeni ianələr hesabına bağlaması, habelə fondu dəstəkləyən donorlar arasında beynəlxalq miqyasda maliyyə fırıldaqları ilə ad çıxarmış bədnam fiqurların yer alması onun maliyyə arxitekturasının etik tərəfini ciddi sual altına qoyur.

ANCA-nın "Report Card" sistemi və lobbi rəhbərlərinin (Michael Mahdesian, Raffi Hamparian, Nora Hovsepian və b.) təşkil etdiyi maliyyələşmə mexanizmləri göstərir ki, ianələr heç də təmənnasız deyil. Müqabilində Bred Şermanın Konqresdə Azərbaycana və Türkiyəyə qarşı sərgilədiyi qərəzli mövqe, anti-Azərbaycan qanun layihələrinin təşəbbüskarı olması maliyyə maraqları ilə siyasi qərarların necə paralel irəlilədiyini açıq şəkildə nümayiş etdirir.

Nəticə etibarilə, bu araşdırma sadəcə bir amerikalı siyasətçinin maliyyə hesabatlarının təhlili deyil, bu, Qərb siyasi səhnəsində korrupsiya, lobbiçilik və maraq qruplarının qanunvericilik proseslərinə təsir mexanizmlərini ifşa edən tədqiqat işidir.