Ukraynanın "Wildberries" platformasına qarşı sanksiya tətbiq etməsinin və 2026-cı ilin iyul-avqust aylarında bu platformanın Rusiyadakı nəhəng anbarlarını PUA-larla (dronlarla) birbaşa hədəf almasının arxasında həm hüquqi, həm də ciddi hərbi-iqtisadi səbəblər dayanır. [euronews]

Ukrayna Təhlükəsizlik Şurasının və kəşfiyyatının hesabatlarına əsaslanan real səbəblər bir neçə kompanentlə izah olunur.

Bu sırada ilk yeri platformanın Rusiyanın hərbi təchizat zəncirində rolu tutur.

Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenskinin və Ukrayna Silahlı Qüvvələrinin rəsmi bəyanatlarına görə, “Wildberries” artıq sadəcə mülki ticarət platforması deyil.

Platformanın nəhəng logistika mərkəzləri Qərbin sanksiyalarından yan keçərək Rusiyaya gətirilən hərbi və ikili təyinatlı komponentlərin (mikrosxemlər, naviqasiya cihazları və dron istehsalı üçün detallar) gizli paylanma şəbəkəsinə çevrilib.

Rusiya ordusu tərəfindən idarə olunan hərbi könüllülər cəbhə üçün lazım olan taktiki geyimləri, zirehli jiletləri, termal kameraları və gecəgörmə cihazlarını kütləvi şəkildə birbaşa “Wildberries” üzərindən sifariş edərək logistika qovşaqları vasitəsilə tədarük edirlər.

Səbəblər arasında ikinci məqam kimi “Rusiyanın bank və maliyyə sisteminə zərbə” göstərilir.

“Wildberries” Rusiyanın ümumi daxili məhsulunun (ÜDM) böyük bir hissəsini idarə edən rəqəmsal nəhəngdir. Şirkət öz biznesini genişləndirmək üçün dövlət nəzarətində olan "VTB" və "Sberbank" kimi nəhəng Rusiya banklarından yüz milyonlarla dollar həcmində kreditlər alıb. Ukraynanın iqtisadi analitiklərinin və hərbi, həmçinin rəqəmsal müharibə strategiyasını idarə edən rəsmilərin planı ondan ibarətdir ki, “Wildberries”-in logistika infrastrukturunun çökdürülməsi və milyardlarla rubl dəyərində sığortalanmamış malın məhv edilməsi, ona kredit verən Rusiya dövlət bank sistemində "zəncirvari maliyyə böhranı" (kollaps) yaradacaq.

Üçüncü səbəb kimi Rus cəmiyyətinə "müharibə ab-havası" yaşatmaq göstərilir.

Ukrayna kəşfiyyatının və hərbi komandirlərinin (məsələn, PUA strategiyasına rəhbərlik edən Robert Brovdinin) rəsmi şərhlərinə görə, sıravi Rusiya vətəndaşları ölkələrinin apardığı müharibədən təcrid olunduqlarını düşünür və daxili komfort zonalarından çıxmırlar.  "Rusiyanın Amazonu" sayılan platformanın anbarlarının vurulması, çatdırılmaların tamamilə dayanması və yüz minlərlə rusiyalı kiçik sahibkarın müflis olması müharibənin fəsadlarını birbaşa Rusiya daxilindəki mülki istehlakçıların gündəlik həyatına hiss etdirmək məqsədi daşıyır.

4-cü səbəb kimi Rusiyanın anti-Ukrayna təbliğatının qarşısını almaq üçün yararlanmaqdır.

Ukraynanın “Wildberries”-ə qarşı sanksiyaları əslində genişmiqyaslı müharibədən əvvəl, hələ 2021-ci ilin iyul ayında başlamışdı. O vaxt Ukrayna Mədəniyyət Nazirliyi platformanı rəsmən qadağan etdi, çünki saytda Ukrayna suverenliyinə qarşı yönəlmiş Rusiya təbliğat kitabları və anti-Ukrayna ədəbiyyatı satılırdı. Həm də platformada Rusiya ordusunun rəsmi formaları, üzərində SSRİ və qanunsuz hərbi simvollar (məsələn, Müqəddəs Georgi lenti) olan geyimlər açıq şəkildə satışa buraxılmışdı.

Ukrayna üçün “Wildberries” sadəcə bir elektron ticarət saytı deyil. O, Rusiya hərbi maşınını daxildən bəsləyən gizli logistika şəbəkəsi, dövlət banklarının əsas dayağı və Kremlin iqtisadi təsir alətidir. Sanksiyaların və hərbi zərbələrin əsl məqsədi bu zənciri qırmaqdır.

Qərb ölkələrinin və beynəlxalq koalisiyanın sanksiyaları

Qərb ölkələrinin və beynəlxalq koalisiyanın “Wildberries”-in sahibi Tatyana Kimə qarşı tətbiq etdiyi fərdi sanksiyaların hüquqi statusu spesifik xarakter daşıyır.

Maraqlıdır ki, ABŞ (OFAC), Böyük Britaniya (OFSI) və bütövlükdə Avropa İttifaqı Tatyana Kimin şəxsən özünə qarşı birbaşa fərdi bloklayıcı sanksiyalar tətbiq etməyib. Qərb hökumətləri milyarder qadının şəxsini birbaşa qara siyahıya salmaq əvəzinə, onun maliyyə infrastrukturunu hədəf alıb. 2024-cü ilin iyulunda Avropa İttifaqı (21-ci sanksiya paketi çərçivəsində) və Böyük Britaniya hökuməti rəsmi olaraq Wildberries imperiyasının əsas pul qovşağı olan "Wildberries Bank" (ООО "Вайлдберриз Банк") ASC-yə qarşı sərt maliyyə sanksiyaları tətbiq edib.

Aİ Şurasının rəsmi qərarında göstərilir ki, bu bank, Rusiya dövlətinin büdcəsinə və hərbi tədarük zəncirlərinə külli miqdarda gəlir təmin edən iqtisadi sektorun əsas oyunçusudur və bu səbəbdən beynəlxalq maliyyə sistemindən təcrid olunmalıdır.

Avropa İttifaqı daxilində fərdi qaydada hərəkət edən Polşa Daxili İşlər və Administrasiya Nazirliyi Tatyana Kimə və "Wildberries" MMC-yə qarşı birbaşa milli sanksiyalar tətbiq edib. Polşa qanunvericiliyinə əsasən, Tatyana Kimin ölkədəki bütün aktivləri dondurulub, ona Polşa (və Şengen) ərazisinə daxil olmaq qadağan edilib. Polşa kəşfiyyatı Kimin Rusiya dövlət bankı "VTB" və Kreml elitası ilə birbaşa əlaqələrini və Rusiyanın hərbi iqtisadiyyatını maliyyələşdirdiyini əsas gətirib.

Ukrayna Təhlükəsizlik və Müdafiə Şurası (NSDC) hələ 2021-ci ildə Tatyana Kimə qarşı fərdi sanksiya qərarı qəbul etmişdi. Prezident Volodimir Zelenskinin fərmanları ilə bu sanksiyaların hüquqi statusu maksimum səviyyəyə qaldırılıb. Kimin Ukrayna yurisdiksiyasındakı bütün aktivləri tamamilə bloklanıb, kapitalların ölkədən çıxarılması qadağan edilib.

Ukrayna dövləti Tatyana Kimə qarşı hüquqi sanksiyaları həm də hərbi müstəviyə keçirib. Rəsmi Kiyev “Wildberries” anbarlarını "Rusiya ordusunun ikili təyinatlı komponent və PUA təchizatçısı" elan edərək, onları birbaşa hərbi hədəf kimi dronlarla vurur. Bu hücumlar nəticəsində Tatyana Kimin şəxsi sərvəti bir neçə ay ərzində 8.1 milyard dollardan 5 milyard dollara düşüb (39% itki).

Beynəlxalq hüquq və sanksiya ekspertləri (məsələn, Chatham House analititkləri) qeyd edirlər ki, ABŞ və Aİ-nin Tatyana Kimin şəxsini birbaşa qara siyahıya salmamasının strateji səbəbi var.

“Wildberries” platforması vasitəsilə təkcə Rusiyada deyil, Ermənistan, Qazaxıstan, Qırğızıstan və Belarusda milyonlarla mülki şəxs, eləcə də minlərlə kiçik və orta sahibkar ticarət edir. Şirkət rəhbərinə qarşı birbaşa fərdi sanksiya tətbiq etmək bütün platformanın beynəlxalq səviyyədə tam bloklanması (tətbiq mağazalarından silinməsi, proqram təminatlarının dayandırılması) deməkdir. Vaşinqton və Brüssel MDB məkanındakı mülki əhaliyə birbaşa humanitar və iqtisadi zərbə vurmamaq üçün fərdi sanksiyadan yayınır, əvəzində şirkətin hərbi təyinatlı qollarını sıxışdırır.

Necə oldu ki, “Wildberries” Rusiyanin hərbi maşininin hissəsinə çevrildi

Strateji Kommunikasiyalar Mərkəzi marketpleysin Rusiyanın Ukraynaya qarşı müharibəsinə necə töhfə verdiyini, artıq məruz qaldığı itkiləri və “Wildberries” anbarlarına edilən zərbələrin niyə sadəcə özəl biznesə hücum deyil, ikitəyinatlı malların “boz” idxalına, hərbi logistikaya və Rusiyanın maliyyə dayanıqlığına vurulan zərbə olduğunu təhlil edib.

Uzun müddət ərzində “Wildberries” rus təbliğatı tərəfindən klassik sıfırdan qurulmuş uğurlu biznes hekayəsi kimi təqdim olunurdu. 2004-cü ildə ər-arvad Tatyana və Vladislav Bakalçuklar tərəfindən alman kataloqlarından geyim satışı xidməti kimi təsis edilən platforma qısa zamanda pərakəndə satış nəhənginə və faktiki inhisarçıya çevrildi. 2012-ci ilə qədər şirkət veb-sayt trafikinə görə Ozon-u üstələmişdi, onilliyin sonuna isə dövriyyəsi 2019-cu ildə 223,5 milyard rubl təşkil edən universal pərakəndə satıcıya çevrildi. Bakalçuk ailəsinin sərvəti 13 milyard dolları ötürdü, Tatyana Kim (Bakalçuk) isə tədricən Kremlə yaxın dairələrə daxil oldu və nəticədə putinçi Ümumrusiya Xalq Cəbhəsinin mərkəzi qərargahının və Rusiya Sənaye və Ticarət Nazirliyinin məsləhət şurasının üzvü oldu.

Lakin “Rusiya Amazonu”nun mülki fasadının arxasında kommersiya platformasının Kreml rejiminə inteqrasiya olunmuş komponentə sistemli şəkildə transformasiyası dayanır. 2024-cü ildə “Wildberries” Putinin açıq şəkildə dəstəklədiyi sazişlə Rusiyanın ən böyük açıq hava reklamı operatoru olan “Russ” ilə çox mühüm birləşmə həyata keçirdi. Şirkətə nəzarət faktiki olaraq sanksiyalara məruz qalmış oliqarx Süleyman Kərimova və Rusiya Prezident Administrasiyasındakı şəxslərə bağlı strukturlara keçdi. Bu, bir növ “mühafizə haqqı” idi və nəticəsində pərakəndə satıcı sərt dövlət nəzarəti altına alındı.

Ukrayna PUA-ları “Wildberries”-in anbar komplekslərini hədəfə təsadüfən seçməyib. Marketpleys paralel idxal və Rusiya ordusuna “boz bazar”dan təchizat üçün əsas kanala çevrilib. Platforma vasitəsilə sənaye miqyasında yüksək texnologiyalı ikitəyinatlı komponentlər, o cümlədən zərbə və kəşfiyyat PUA-larının yığılması və təmiri üçün hissələr, taktiki radiostansiyalar, siqnal gücləndiriciləri və elektron mübarizə sistemlərinə baxmayaraq işləmək üçün nəzərdə tutulmuş FPV PUA-ları üçün xüsusi fiber-optik kabel naqilləri satılırdı.

Uzun müddət platformanın saytında açıq şəkildə 200 mindən çox hərbi təyinatlı məhsul təklif edən ““СВО” (Xüsusi Hərbi Əməliyyat) üçün hər şey” adlı xüsusi bölmə və teq mövcud idi. İyul ayında baş verən sistemli zərbələrdən sonra şirkət rəhbərliyi teqi silsə də, hərbi malların siyahısı saytda saxlanıldı. Məhv edilmiş anbar kompleksləri cəbhəyə göndərilən minlərlə hərbi təyinatlı avadanlığın saxlandığı faktiki yığım mərkəzləri rolunu oynayırdı.

“Wildberries”-ə edilən hücumlar Rusiyanın hərbi logistikasını və iqtisadiyyatını necə pozur?

Ukrayna PUA-ları “Wildberries”-in anbar komplekslərini hədəfə alması təsadüfən seçməyib – onlar sanksiyalardan və məhdudiyyətlərdən yan keçmək üçün istifadə olunan kanallardan biridir.

Rusiyanın müdafiə sənayesinin əsas maliyyələşmə mənbəyi olan, dövlətə məxsus “VTB Qrup”u may ayında birləşmiş RWB (Wildberries & Russ) şirkətinin rəqəmsal maliyyə aktivlərinin bir hissəsini, eləcə də “WB Bank”-ın 5% səhmini əldə etməyi planlaşdırırdı.

Bu ittifaq dövlət bankının infrastrukturu ilə rəqəmsal platformanın imkanlarını birləşdirirdi. Müharibə üçün mallar tədarük edən kiçik və orta biznes nümayəndələri “marketplace” xidmətləri vasitəsilə VTB-nin korporativ bankçılıq üzrə güzəştli məhsullarına birbaşa çıxış əldə edirlər. Faktiki olaraq, mülki pərakəndə ticarət Rusiyanın Ukraynada apardığı müharibəni birbaşa dəstəkləyən bank sistemi ilə tam şəkildə birləşdi.

““Wildberries” anbarlarına endirilən sistemli zərbələr Rusiya ordusunu silah komponentləri, elektronika və güzəştli maliyyələşdirmə ilə təmin etmək vəzifəsini öz üzərinə götürmüş struktura qarşı yüksək dəqiqlikli iqtisadi və logistik zərbələrdir. Bu şəbəkənin məhv edilməsi düşməni müharibənin aparılması üçün lazımi texnologiyalarla təchiz etməkdə kritik əhəmiyyət kəsb edən çeviklikdən məhrum edir”. (spravdi)

Rusiya iqtisadiyyatının total səfərbərliyi fonunda “Wildberries” faktiki olaraq tamhüquqlu hərbi-logistika obyektinə – Rusiya ordusuna PUA-lar, komponentlər və avadanlıqlar tədarük edən mərkəzləşdirilmiş qovşağa çevrilib. Bu roluna görə onun qovşaqları Ukraynanın zərbələri üçün qanuni və həyati əhəmiyyət kəsb edən hədəflərə çevrilib. Konqlomeratın anbar potensialının məhv edilməsi Rusiyanın hərbi təchizat sistemini pozub.

Bu kampaniya Rusiyanın hərbi və iqtisadi potensialını zəiflətmək üzrə daha geniş strategiyanın bir hissəsidir. Neft emalı zavodlarına hücumlar nəticəsində yaranan yanacaq çatışmazlığı ilə birlikdə, Rusiya ordusunu dəstəkləyən əsas arxa cəbhə qovşaqlarının məhv edilməsi bu ölkənin ehtiyac duyduğu maliyyə və logistik çeviklikdən məhrum edir. Məhv edilmiş hər bir qovşaq Kremlə həm hərbi maşınını, həm də daxili iqtisadi sabitliyini qoruyub saxlamağı getdikcə daha baha başa gətirir və Ukraynaya qarşı təcavüzün davam etdirilməsini maliyyələşdirmək imkanlarını tədricən daraldır.

Avqustun 26-dan 27-sinə keçən gecə Ukrayna PUA-ları Tambov vilayətinin Kotovsk şəhərindəki Wildberries logistika mərkəzinə ikinci dəfə hücum ediblər. Ümumilikdə, Ukraynanın Müdafiə Qüvvələri Rusiyanın onlayn pərakəndə satış nəhəngi olan “Wildberries”-ə məxsus anbarlara 30-dan çox zərbə endirib. Niyə məhz bu logistika mərkəzləri hədəfə çevrilib? Çünki “Wildberries” çoxdan sadəcə onlayn alış-veriş platforması olmaqdan çıxıb,  o, birbaşa Kremlin hərbi maşınını dəstəkləyən güclü logistika və maliyyə mərkəzinə çevrilib.

Wildberries (WB, “Вайлдберриз”, “Vayldberriz”) — Rusiya və MDB bazarının ən böyük onlayn marketpleyslərindən biridir. “Amazon” və ya “Ozon” kimi işləyir: özü mal istehsal etmir, satıcıların mallarını platformada yerləşdirir, anbarlayır, çatdırır və komissiya alır.

2004-cü ildə Moskvada ingilis dili müəllimi Tatyana Kim (əvvəlki soyadı Bakalçuk) analıq məzuniyyətində olduğu müddətdə evdən Almaniyanın “Otto” və “Quelle” kataloqlarından seçmə geyim əşyalarını satmaqla onlayn satış biznesinə başlayıb. O, kataloqlardan paltar sifariş edir, şəkilləri sayta yükləyir, bağlamaları özü götürüb müştəriyə çatdırırdı. İlk anbarı elə yaşadığı mənzil olub.

Sonra özü mal alıb satmaqla, daha sonra isə “marketplace” modelinə keçməklə biznesini genişləndirib. Yəni bu sistemə görə satıcılar özləri qiymət qoyur, WB komissiya almaqla, anbar verməklə və çatdırılma pulu istəməklə işini genişləndirib.

İndi platformada geyim, ayaqqabı, kosmetika, elektronika, ev əşyaları, uşaq malları, ərzaq və digər məhsulların satışı ilə məşğuldur. Rusiyada onlayn sifarişlərin təxminən yarısı WB-dən keçir. Rəqibi yalnız “Ozon”-dur.

Tatyana Vladimirovna Kim (Kim qızlıq soyadıdır, 2003–2024-cü illərdə Bakalçuk olub) — “Wildberries”-in qurucusu və baş direktoru, Rusiyanın ən varlı qadınıdır. 16 oktyabr 1975-ci ildə Qroznıda (o vaxtkı Çeçen-İnquş MSSR) Sovet koreyalıları (koryo-saram) ailəsində anadan olub.

Atası mühəndis, anası ibtidai sinif müəlliməsi olub. Ailənin böyük uşağıdır, qardaşı və bacısı var.

Məktəbi Moskva vilayətinin Qazoprovod qəsəbəsində bitirib. 1997-ci ildə Kolomna Pedaqoji İnstitutunun (indiki Dövlət Sosial-Humanitar Universiteti) xarici dillər fakültəsini bitirib. İngilis dili müəllimi və repetitor işləyib, kiçik nəşriyyat üçün tərcümələr edib.

2000-ci illərin əvvəlində radiofizik və İT sahibkarı Vladislav Bakalçuk ilə tanış olub. Tanışlıqdan təxminən 1,5 ay sonra evləniblər.

Yeddi övladı var (2004–2021). 2021-ci ildə “Forbes” onları Rusiyanın “ən varlı ailəsi” adlandırmışdı. Şirkətdə Tatyananın payı 99%, ərinin 1% idi.

2024-cü ildə WB açıq reklam operatoru “Russ” ilə birləşdiyini elan edir və bu razılaşma əsasında “RWB” adlı yeni şirkət yaranır. Birləşmiş RWB-də onun payı təxminən 65% göstərilir. Bu addım əri Vladislavla münaqişəyə çevrilir.

2024-cü ilin iyulunda Tatyana boşanma iddiası ilə məhkəməyə müraciət edir və sentyabrda qızlıq soyadına qayıdır.

Boşanma 2025-ci ilin fevralında rəsmiləşir.

Tatyananı öz hesabına varlanan milyarder kimi qələmə verirlər. 2019-cu ildə milyarderlər siyahısına düşüb, 2020-dən Rusiyanın ən varlı qadını sayılıb. “Forbes”-un Rusiya reytinqində 5 dəfə birinci yerdə olub. Varidatı illər üzrə dəyişib: 2021-də təxminən 13 milyard dollar, 2026-cı ilin əvvəlində təxminən 8,1 milyard, avqust 2026-da anbar zərbələrindən sonra” təxminən 5 milyard dollara düşüb (Forbes Rusiya). Yenə də ölkədəki digər varlı qadınlardan xeyli öndədir.

2024-cü ildə Tatyana Kim nəhəng onlayn mağaza olan “Wildberries”-i Rusiyanın ən böyük reklam operatoru olan “Russ Group” (Russ Outdoor) ilə birləşdirdi. Müvafiq rəsmi məlumatlara görə, yeni yaradılan müştərək "RVB" şirkətində erməni əsilli Mirzoyan qardaşlarının strukturu (Stinn MMC) heç bir əsaslı maliyyə qoyuluşu etmədən 35% pay əldə edir. [kartoteka.news] 

Bu birləşmə Tatyananın keçmiş həyat yoldaşı və şərik təsisçi Vladislav Bakalçukun kəskin etirazına səbəb olur. 2024-cü ilin sentyabrında “Wildberries”-in Moskvadakı baş ofisinə silahlı şəxslərin daxil olması nəticəsində qanlı atışma baş verir. Hadisə nəticəsində 2 mühafizəçi ölür, 7 nəfər yaralanır. Tatyana Kim bunu şirkətin "reydçi hücumu vasitəsilə ələ keçirilməsi” cəhdi adlandırdı. [forbes]

Tatyana Kimin ermənilərlə əlaqəsi

2023-cü ilin 8 fevralında Rusiya Ticarət-Sənaye Palatasında (TPP RF) Rusiya-Ermənistan İşgüzar Şurasının (Российско-Армянский деловой совет) təsis iclası keçirilib. Həmin iclasda Tatyana Kim (Bakalçuk) Rusiya tərəfindən Şuranın sədri seçilib. Ermənistan tərəfindən isə “Yerevan City” supermarket şəbəkəsinin direktoru Şogerina Mkrtçyan seçilib. Qərar yekdilliklə qəbul olunub.

Bu, dövlətlərarası hökumət komissiyası deyil (həmin komissiyanın həmsədrləri Mher Qriqoryan və Aleksey Overçukdur). Bu, Ticarət-Sənaye Palatasının dəstəyi ilə yaradılmış biznes şurasıdır. Şura Rusiya Ticarət və Sənaye Palatasının dəstəyi ilə hər iki ölkənin işgüzar dairələrini birləşdirmək və ticarət əlaqələrini genişləndirmək məqsədilə yaradılmışdı. Lakin sonrakı dövrdə “Wildberries” ətrafında yaranan korporativ müharibələr və məhkəmə çəkişmələri bu fəaliyyəti kölgədə qoydu.

Niyə məhz o seçildi?

“Wildberries” Ermənistan bazarında fəaliyyət göstərir və Avrasiya İqtisadi İttifaqı ölkələrində genişlənirdi. Kim özü iclasda bildirib ki, 2022-ci ilin sonuna qədər “Wildberries”-də fəaliyyət göstərən erməni sahibkarların dövriyyəsi 76% artmışdı. Rusiya tərəfi onu uğurlu, yüksək profilli biznes qadını kimi görürdü — platforması vasitəsilə erməni mallarının Rusiya bazarına çıxışını artırmaq üçün əlverişli fiqur sayılırdı.

Yəni Kimin Ermənistanla əlaqələrdən qəfil görünməsi onun şirkətinin artıq mövcud ticarət əlaqələrindən və “Wildberries”-in regional genişlənməsindən qaynaqlanır. 2024-cü ilin avqustunda Şuranın rəhbərliyi dəyişdi və sədr vəzifəsinə Omskdan olan erməni əsilli iş adamı Araik Tatoyan keçib.

Bu məsələdə "ermənilərlə əlaqə" ideoloji deyil, sırf biznes klanlarının və oliqarxların maraqları ilə bağlıdır. Mirzoyan qardaşları Rusiyanın siyasi elitasında (xüsusilə Rusiya Ticarət və Sənaye Palatası və bəzi dövlət strukturlarında) güclü lobbiyə malikdirlər. Tatyana Kimin 2023-cü ildə Rusiya-Ermənistan İşgüzar Şurasına rəhbər seçilməsi də məhz Mirzoyanların və onların arxasındakı siyasi qüvvələrin vasitəçiliyi ilə reallaşmışdı ki, bu da sonradan baş verəcək böyük biznes ortaqlığının ilk hüquqi və siyasi zəmini idi.

Robert və Levan Mirzoyan qardaşlarının biznes imperiyası

Erməni qardaşların biznes imperiyası əsasən Rusiyanın bayır (küçə) reklam bazarını inhisara almaq üzərində qurulub. Onlar maliyyə və reklam sektorunda aqressiv birləşmələr (M&A) və rəqibləri udma strategiyası ilə tanınırlar. Rəsmi olaraq, bir çox şirkətdə onların adları birbaşa təsisçi kimi görünməsə də (aktivlər əsasən "Stinn" MMC və digər nominal şirkətlər üzərindən idarə olunur), pərdəarxası rəhbərliyin onlara məxsus olduğu bildirilir.

Robert Mirzoyanın bu səviyyəyə (Rusiyanın ən böyük rəqəmsal imperiyasının rəhbərliyinə) gəlib çıxması və Rusiya Rəqəmsal İnkişaf Nazirliyi ilə əlaqələri xüsusi biznes fəndlərinə, "böhran menecmenti"nə və dövlət rəsmiləri ilə qurulan lobbiçilik əlaqələrinə əsaslanır.

Robert Georgiyeviç Mirzoyan — 2024-cü ildə birləşmiş “Wildberries”–“Russ Grup”-unun (RWB / ООО «РВБ») baş direktorudur.

Onun ictimai fəaliyyəti demək olar ki, tamamilə billboardlar, nəqliyyat reklamı və onları satın alan holdinq şirkətləri ilə bağlıdır. O, klassik öz gücü ilə sərvət qazanmış marketpleys təsisçisi deyil, bizneslərin birləşdirilməsi və konsolidasiyası (roll-up) strategiyasının icraçı simasıdır.

Robert Mirzoyan 1978-ci ildə Tbilisidə doğulub. Moskva Dövlət İdarəetmə Universitetini bitirdikdən sonra kiçik və borclu reklam şirkətlərini idarə etməklə fəaliyyətə başlayıb.

2000-ci illərin əvvəlindən Rusiya açıq reklam bazarındadır. 2002–2003-cü illərdə reklam biznesinə girişib, “Вера-Олимп”-i təsis edib, 2009-cu ildə “Омис-92”, 2016-cı ildə “Олимп”/“Вера-Олимп” qrupunda, 2019-cu ildə “Вера-Олимп”, “Лайса” və “Russ Outdoor” birləşəndən sonra “Russ qrup”un icraçı direktoru olub. 2023-cü ildə rəqib “Gallery”-ni almaqla “Russ” Rusiya açıq reklam sferasında dominant operator oldu. 2024-cü ilin iyulundan “Wildberries” (65%) və “Стинн»/Russ”-un (35%) birləşməsindən  yaranan “RVB”-nin baş direktoru seçilib. 24smi

“Деловая Россия”-nın koordinasiya və baş şurasının üzvüdür, açıq reklam komitəsinə rəhbərlik edir. Putinə yaxın biznes dairələrində görünür, açıq reklam üçün dövlət dəstəyi və bukmeker reklamının yumşaldılması mövzularını qaldırıb.

Mirzoyan qardaşları kiçik reklam operatorları olan Rusiya Dəmir Yollarının (RJD) reklam podratçısı şirkətlərini idarə edirdilər. 2019-cu ildə onlar gözlənilmədən Rusiyanın ən böyük reklam nəhəngi olan "Russ Outdoor" (indiki Russ Group) şirkətini alıblar. Bu satınalma Dağıstan əsilli milyarder-senator Süleyman Kərimovun gizli maliyyə dəstəyi və dövlətə məxsus "VTB Bank"-ın ($270 milyonluq) krediti sayəsində baş tutub.

Rusiya Rəqəmsal İnkişaf Nazirliyi ilə sövdələşmələr: Mif, yoxsa fakt?

Hüquqi müstəvidə "gizli sövdələşmə sənədi" adlı rəsmi, möhürlü bir ifşa sənədi media obyektivinə düşməsə də, Robert Mirzoyanın Rəqəmsal İnkişaf Nazirliyi ilə birbaşa lobbiçilik fəaliyyəti və qərarları korporativ sənədlərdə tam əksini tapıb:

• "Vahid Rəqəmsal Operator" layihəsi: 2022-ci ildə Rusiya Rəqəmsal İnkişaf Nazirliyi və Dövlət Duması vasitəsilə bir qanun layihəsi irəli sürüldü. Bu layihəyə görə, Rusiyadakı bütün rəqəmsal reklam lövhələri və internetdəki elanlar (məsələn, Avito) tək bir operatorun təhlükəsizlik süzgəcindən keçməli idi. Rəsmi əsaslandırma "kibertəhlükəsizlik və anti-Rusiya təbliğatının qarşısını almaq" idi. Dövlət sənədlərində həmin operator olaraq birbaşa Robert Mirzoyanın idarə etdiyi “Russ Group” nəzərdə tutulmuşdu. Bu, nazirlik daxilində hazırlanmış açıq inzibati sövdələşmə idi, lakin digər daxili oliqarxların etirazı ilə qanun son anda bloklandı.
• SWIFT-ə alternativ platforma sövdələşməsi (2024): “Wildberries” və “Russ Group” birləşərkən (təsis edilən RWB holdinqi), Vladimir Putinə təqdim olunan rəsmi layihə sənədində qeyd olunurdu ki, bu yeni platforma "Qərbin SWIFT sistemindən kənar, rəqəmsal ödəniş və ticarət şəbəkəsi" olacaq. Layihənin məqsədi qlobal bazarda “Amazon” və “Alphabet” (Google) kimi nəhənglərə rəqib olmaqdır.

“The Moscow Times”-ın araşdırmasına görə, layihənin texnoloji və rəqəmsal infrastrukturunun (serverlər, qeydiyyat, data mərkəzləri) koordinasiya edilməsi birbaşa Rəqəmsal İnkişaf Nazirliyinə tapşırılıb. Robert Mirzoyan bu sövdələşmə ilə dövlətin rəqəmsal siyasətinin əsas icraçılarından birinə çevrildi.

• Sanksiyalardan yan keçmə icazələri: Rəqəmsal İnkişaf Nazirliyi Rusiyada İT və rəqəmsal xidmət şirkətlərinə vergi güzəştləri və sanksiyalı proqram təminatlarının ("paralel idxal" adı altında) istifadəsinə icazə verən qurumdur. Robert Mirzoyan rəhbərlik etdiyi holdinqin İT statusu almasını və dövlət yardımlarını birbaşa nazirlik səviyyəsindəki lobbi qrupları vasitəsilə təmin edib.
• "BTA Bank" (БТА Банк) işi: Mirzoyan qardaşlarının (xüsusilə kiçik qardaş Levan Mirzoyanın) adı maliyyə sektorunda ciddi qalmaqallarla çəkilir. Media araşdırmalarına görə, Levan Mirzoyan Rusiyadakı "BTA Bank"ın iflasından əvvəl qeyri-rəsmi şəkildə bankın idarəçiliyinə müdaxilə edib, bəzi nüfuzlu ailələrin maraqlarının təmsilçisi olub. Onun bu proseslərdə iştirakının bankın müflisləşməsini sürətləndirdiyi iddia olunur və məhkəmə çəkişmələri uzun illər davam edib.

Göründüyü kimi, Robert Mirzoyan sıfırdan gələn dahi bir ixtiraçı deyil. O, Rusiyanın siyasi elitasının (Süleyman Kərimov) maliyyəsini idarə edən, böhran anlarında xarici şirkətlərin aktivlərini ələ keçirməyi bacaran və Rusiya Rəqəmsal İnkişaf Nazirliyi kimi dövlət strukturları ilə rəqəmsal təhlükəsizlik adı altında milyardlıq layihələr bağlayan strateji korporativ idarəçidir (top-menecer). Bu, rəsmi təsdiq deyil, təkrarlanan iddiadır.

Qardaşı Levan 2010-cu illərdə bank kreditləri və 2019-cu ildə Moskva Arbitraj Məhkəməsi tərəfindən müflis elan edilməsi ilə xatırlanır. Bu işlər birbaşa Robertə aid hökm deyil, amma ailə biznesinin kölgəli tərəfi kimi qeyd olunur.

Beləliklə, rəsmi bioqrafiya qısa, şirkətlərə real nəzarət zənciri isə qeyri-şəffafdır.

Bəzi mənbələrdə həyat yoldaşının Yekaterina Zueva adlı bir xanım, ikinci dərəcəli mənbələrdə David adlı bir oğlu olduğu deyilir. Uşaqlığı və valideynləri haqqında açıq mənbələrdə məlumat azdır.

Levan Mirzoyan və şəxsi həyat qalmaqalı

Biznes danışıqları fonunda Tatyana Kim ilə Levan Mirzoyan arasında şəxsi münasibətlərin (sevgi romanı) başladığı iddia edilir. Vladislav Bakalçuk mediaya verdiyi açıqlamalarda Tatyananın manipulyasiya edildiyini bildirib. Əvvəlcə medianın diqqəti “Russ Group”-un rəhbəri Robert Mirzoyana yönəlsə də, sonradan Vladislav əsl həqiqəti açıqlayıb. [starhit]

Eks-həyat yoldaşının iddiasına görə, Tatyananı 7 uşaqlı ailəsindən uzaqlaşdıran və boşanma prosesini sürətləndirən şəxs Robert yox, onun qardaşı Levan Mirzoyan olub. Levan Mirzoyan “Russ Outdoor”-un pərdəarxası idarəçilərindən biridir və Tatyananın biznes qərarlarına birbaşa təsir göstərdiyi bildirilir.

Birləşmədən sonra qrup Qlobal Cənuba (BƏƏ, Çin idxalı, Efiopiya/Afrika ritorikası) genişlənmək və əlavə sövdələşmələr (məsələn, aptek, nəqliyyat aqreqatorları, kosmetika) haqqında düşünməyə başladı. 2026-cı ildə anbarlara edilən dron hücumları həmin holdinqin WB-logistika tərəfinə ciddi zərbə vurdu.

Bu bağlantının pərdəarxası səbəbləri: Böhran, "xilasetmə" ssenarisi pərdəarxası hamilər

Tatyana Kim ilə Mirzoyan qardaşları arasında bağlantının yaranması təsadüfi deyil. Bu ortaqlıq böyük bir biznes böhranı, Kremlin iqtisadi planları və şəxsi münasibətlərin kəsişməsi nəticəsində ortaya çıxıb.

2024-cü ilin yanvarında “Wildberries”-in Sankt-Peterburqdakı nəhəng anbarında milyardlarla rubl ziyanla nəticələnən böyük yanğın baş verir. Obyektin rəsmi icazə sənədlərində problemlər olduğundan, Rusiya hüquq-mühafizə orqanları “Wildberries”-ə qarşı cinayət işi açır və şirkəti müflis etməklə hədələyir.

Çətin vəziyyətə düşən Tatyana Kimə dövlət təzyiqindən qorunmaq üçün güclü siyasi əlaqələri olan şəxslər lazım idi. Bu məqamda səhnəyə "Russ Group"un pərdəarxası sahibi, milyarder senator Süleyman Kərimov və onun idarəçiləri olan Mirzoyan qardaşları çıxdı. Onlar Tatyana Kimə "problemləri həll etmək" və Kremlin dəstəyini qazanmaq vədini verirlər.

Beynəlxalq araşdırma mərkəzləri, rəsmi məhkəmə sənədləri və nüfuzlu media qurumlarının (Forbes, The New York Times, The Moscow Times) ifşa etdiyi təkzibolunmaz faktlar Tatyana Kimin Kremlin siyasi elitası ilə əlaqələrini tam ortaya qoyur.

“Forbes” ələ keçirilən rəsmi sənədlərə görə iddia edib ki, Vladimir Putin şəxsən bu birləşməni bəyənib. O, özünün köməkçisi Maksim Oreşkinə layihəyə hərtərəfli dövlət dəstəyi verilməsi barədə birbaşa göstəriş verib.

Tatyana müharibə dövründə dövlət nəzarətini gücləndirmək istəyən Kremlə yaxın oliqarxların nəzarətinə vermək şərti ilə toxunulmazlıq zəmanəti alıb.

"Russ Group" şirkətinin arxasında Kremlə yaxınlığı ilə bilinən Dağıstan əsilli milyarder senator Süleyman Kərimov dayanır və Kərimov Tatyana Kimin dövlət aparatındakı əsas siyasi dayağı və "krışa"sı sayılır. Birləşmədən sonra Tatyana Kim Kremlin iqtisadi və siyasi elitasının mərkəzinə daxil olur.

Sazişin icrasında Putinin ən sadiq texnokratlarından biri, dövlət investisiya korporasiyası "VEB.RF"-in rəhbəri İqor Şuvalov və dövlətə məxsus “VTB Bank” iştirak edib. “VTB Bank” rəsmən “Wildberries”-in səhmdarlarından birinə çevrilərək platformanı dövlət nəzarətinə inteqrasiya edib.

Aydın olur ki, Tatyana Kim artıq sadəcə bir iş qadını deyil, o həm də rəsmi olaraq Kremlin siyasi maşınının daxilindədir. O, birbaşa Vladimir Putinin rəhbərlik etdiyi "Ümumrusiya Xalq Cəbhəsi" (Общероссийский народный фронт - ОНФ) siyasi hərəkatının mərkəzi qərargahının rəsmi üzvüdür.Eyni zamanda, Rusiya Sənaye və Ticarət Nazirliyinin nəzdindəki Ekspert Şurasının üzvü kimi dövlətin ticarət siyasətinin formalaşdırılmasında birbaşa iştirak edir.

Tatyana Kimin Kremlin hansı klanları ilə əlaqəli olduğu 2024-cü ilin sentyabrında Moskvanın mərkəzində, Kremlin bir neçə addımlığında baş verən qanlı atışma ilə sübut olundu.

Tatyananın keçmiş əri Vladislav Bakalçuk şirkətin əlindən alınmasına etiraz edərək Çeçenistan rəhbəri Ramzan Kadırovdan kömək istəyir. Kadırov açıq şəkildə Vladislavı müdafiə edir.

21 iyul 2024-cü ildə Çeçenistanın rəhbəri Ramzan Kadırov özünün "Telegram" kanalında bildirmişdi ki, onun yanına gələn Vladislav Bakalçuk "həm ailə daxilində, həm də yaradılmış ailə biznesi ilə bağlı ciddi problemlərdən" şikayət edib. Kadırov Bakalçukun münaqişənin təfərrüatlarını danışdığı videonu dərc edib:

“Arvad evdən gedib, birləşmə adı altında biznesi əlindən alan və aktivləri çıxaran anlaşılmaz bir şirkətlə əlaqə qurub. Üstəlik, şirkət yüz dəfə kiçikdir, lakin birgə müəssisədə paylar təxminən bərabərdir. Levan Mirzoyan. "Russ Outdoor" şirkəti”.

Kadırov bunun reyder basqını olduğunu bəyan edərək, məlumatı ölkə rəhbərliyinə çatdıracağına söz verir.

Lakin Tatyana Kimin arxasında dayanan klan (Süleyman Kərimov və Putinin administrasiyası) Kadırovdan daha güclü çıxdı. Vladislav Bakalçukun rəhbərlik etdiyi çeçen qruplaşması “Wildberries”-in baş ofisinə silahlı basqın edərkən atışma baş verir, 2 təhlükəsizlik əməkdaşı öldürülür.

Nəticədə Kadırov geri çəkilməyə məcbur olur. Rusiya məhkəmələri dərhal Tatyana Kimin xeyrinə qərar çıxararaq ərinin 1%-lik payını da əlindən alır və onu şirkətin yeganə sahibi edir. Bu, Kremlin daxili güc balansında Tatyana Kimin Kremlin birbaşa qərarı ilə toxunulmaz olduğunu təsdiqidir.

Beləliklə, Tatyana Kim bu gün Rusiyada dövlətin rəsmi razılığı və himayəsi olmadan fəaliyyət göstərən müstəqil sahibkar deyil. Onun biznes imperiyası Kremlin birbaşa nəzarəti altında, dövlət banklarının maliyyəsi və Putinin rəsmi sərəncamları ilə idarə olunan oliqarxik sistemin tərkib hissəsidir.

Ofşor struktur

Araşdırmalar göstərir ki, “Russ Group”-un mülkiyyət strukturu şəffaf deyil. Şirkətin səhmləri illərlə Kipr və Britaniya Virciniya Adalarında qeydiyyatdan keçmiş ofşor şirkətlər (məsələn, Media Outdoor Ltd) vasitəsilə idarə olunub. Bu da şirkətin vergidən yayınma və vəsaitlərin xaricə çıxarılması sxemlərində istifadə edildiyinə dair tənqidlərə yol açıb.

2022-ci ilin avqustuna qədər “Russ Outdoor”-un Rusiya hüquqi şəxsi — ООО «Русс Аутдор» — rəsmi olaraq Britaniya Virciniya Adalarında (BVI) qeydiyyatlı “Media Support Services Ltd”-ə məxsus idi. Qrupun baş holdingi isə Niderland qeydiyyatlı “Russ Out of Home B.V.” kimi göstərilir. Bu Holland şirkətində “Стинн”-ə təxminən 73,6%, VTB-yə isə 26,4% aid edilirdi. Bir daha qeyd edək ki, paylar VTB-nin girovunda olub. rbc 

Yəni illərlə formalaşmış mülkiyyət zənciri belə görünürdü:

Rusiya əməliyyat şirkəti → BVI ofşoru → Niderland holdingi → yenə Rusiya şirkətləri («Стинн», VTB strukturları).

2022-ci ilin avqustunda «deofşorizasiya» baş verir: 99% «Стинн»-ə, 1% «Олимп»-ə keçdi. Şirkət bunu formal addım adlandırır — əvvəl də rus hüquqi şəxslərə məxsus olduğunu, xarici şirkətlərin keçmiş xarici səhmdarlarla bağlı qalıq olduğunu bildirir. adpass

2024-cü ildə Wildberries ilə birləşmədən sonra RVB-də pay belə bölündü: Wildberries (Kim) ~65%, «Стинн» (Russ tərəfi) ~35%. Sonra «Стинн»-in özündə də ZPif «Qalo» vasitəsilə (növbəti qeyri-şəffaf fon) dəyişiklik olub.

“Wildberries” Ermənistanda

“Wildberries” Ermənistanda 2018-ci ildən fəaliyyət göstərir, amma əsas genişlənmə fazası 2022-ci ildən sonra baş verib. Model belədir: yerli anbar + çoxsaylı təslimat nöqtələri (PVZ) + erməni satıcıların platformaya cəlb edilməsi.

2026-cı ilin 30 martında İrəvanın Axtanak (Haqtanak / Malatia-Sebastia) rayonunda sahəsi təxminən 23 min kvadrat metr, gündəlik emal gücü 500 min ədəd mal, satıcıların mallarını anbarda saxlamaq və “marketplace modeli” ilə göndərmək üçün nəzərdə tutulan yeni böyük logistika kompleksi işə düşüb. Bundan əvvəl Artashesyan küçəsində çeşidləmə mərkəzi mövcud olub. Medianın yazdığına görə, hazırda bu ölkədə iki əsas obyekt işləyir.

Sifarişlərin böyük hissəsi evə kuryerlə deyil, PVZ-lərə gedir. 2024-cü ildən 2025-ci ilə qədər Ermənistanda PVZ sayı 55% artıb. Satış nöqtələr İrəvanla yanaşı Gümrü, Vanadzor, İcevan, Kapan, Dilican və digər şəhərlərdə də var. Çoxu yerli tərəfdaşlar tərəfindən idarə olunur.

2025-ci ildə platformada Ermənistandan satıcıların sayı 106%, onların ümumi satış həcmi 122%, erməni istehsalı malların satışı 22%, platforma vasitəsilə ixrac 184% artıb (əsasən Rusiya və Belarus).

Populyar kateqoriyalar kosmetika, qida, məişət texnikası, mətbəx ləvazimatları, avtomobil ehtiyat hissələridir. Şirkət “Made in Armenia” bölməsimim açılması da planlaşdırılır.

Wildberries Ermənistanda həm alıcı bazarı (sürətli teslimat, geniş PVZ şəbəkəsi), həm də satıcı bazarı (yerli anbar, ixrac kanalı) kimi böyüyür. Eyni zamanda 2026-cı ildə gömrük sənədləri (mənşə sertifikatı və s.) ilə bağlı müvəqqəti məhdudiyyətlər olub, ixracın bir hissəsi ləngiyib.

“Wildberries”-in Azərbaycan təmsilçiliyi

"Wildberries" onlayn ticarət platforması 2023-cü ilin avqust ayından rəsmi olaraq Azərbaycan bazarına daxil olub. [banker.az ]

Platforma fəaliyyətə başlayanda Bakının müxtəlif nöqtələrində məntəqələr açılmışdı

Naviqasiya və xəritə xidmətlərinin (Yandex, 2GIS) son məlumatlarına görə, Bakıdakı ilkin açılan bəzi müstəqil tərəfdaş məntəqələri fəaliyyətini dayandırıb və ya ünvan dəyişikliyi edib.

“Wildberries” Azərbaycanda birbaşa özünə məxsus böyük mağazalar açmır, fəaliyyətini Sifariş Paylama Məntəqələri (PVZ) üzərindən qurur. Bunun əvəzinə yerli sahibkarlarla tərəfdaşlıq edilir. Hüquqi şəxs olan hər bir Azərbaycan sahibkarı rəsmi “Wildberries” Portalında qeydiyyatdan keçərək öz sifariş məntəqəsini aça bilər.

Proqram çərçivəsində tərəfdaşlara məntəqənin dövriyyəsindən asılı olaraq müəyyən faiz (təqribən 4.04% civarında) gəlir təklif olunur.

Azərbaycandakı alıcılar “Wildberries” tətbiqi və ya saytı vasitəsilə milyonlarla növ məhsulu (geyim, elektronika, kosmetika və s.) birbaşa sifariş edə bilirlər. Çatdırılma Rusiyadakı əsas logistika mərkəzlərindən birbaşa Bakıdakı aktiv məntəqələrə həyata keçirilir.

Birbaşa çatdırılma ilə yanaşı, Azərbaycanda fəaliyyət göstərən bəzi yerli kargo şirkətləri və digər logistika firmaları vasitəsilə də Rusiyadakı “Wildberries” anbarlarından bağlamaların Bakıya çatdırılması xidməti təklif olunur.

"Wildberries"-in Azərbaycanda fəaliyyət göstərməsinin təhlükəsi

"Wildberries" marketpleysi digər qlobal və regional platformalar (Amazon, Ozon, Temu) ilə eyni biznes modelinə əsaslanır və istifadəçi məlumatlarını kütləvi şəkildə toplayır. Toplanan bu datalar kommersiya məqsədləri (reklamın şəxsləşdirilməsi, logistika, təklif alqoritmləri) üçün istifadə edilsə də, Rusiyanın yerli qanunvericiliyi və xüsusi hüquqi mühiti səbəbindən "kiber-casusluq" və ya dövlət nəzarəti kontekstində fərqli risklər daşıyır.

Platforma öz fəaliyyətini təmin etmək adı altında istifadəçilərdən geniş spektrli şəxsi və davranış məlumatları yığır:

• Qeydiyyat və şəxsi məlumatları: Ad, soyad, doğum tarixi, cins və telefon nömrəsi. Xaricdən (məsələn, Çindən) edilən sifarişlərdə gömrük rüsumlarının hesablanması üçün istifadəçilərdən "Gosuslugi" (Rusiya Dövlət Xidmətləri Portalının) hesabı vasitəsilə İNN və pasport məlumatları da tələb olunur.
  
• Maliyyə rekvizitləri: Ödənişlərin həyata keçirilməsi və geri qaytarılması üçün bank kartlarının tam məlumatları.
• Davranış alqoritmləri: İstifadəçinin axtardığı məhsullar, bəyəndiyi brendlər, baxış müddəti və geyim ölçüləri.
• Yazışma və kommunikasiya: Şirkətin yeni istifadəyə verdiyi WB Chat messenceri vasitəsilə gələcəkdə istifadəçilərin birbaşa mətn və səsli mesajları da sistemdə toplanacaq.

Rəqəmsal hüquq müdafiəsi və kibertəhlükəsizlik təşkilatları "Wildberries"-in fəaliyyətini mütəmadi olaraq monitorinq edir:

• ORI reyestri təhlükəsi: Müstəqil media və araşdırmaçı platformalar qeyd edir ki, platformanın yeni messencer xidməti onun Rusiyanın "İnformasiya Yayılması Təşkilatçıları" (ORI) reyestrinə daxil edilməsinə yol açır. Bu reyestrə düşən şirkətlər qanunla bütün istifadəçi yazışmalarını və datalarını birbaşa FSB (Rusiya Federal Təhlükəsizlik Xidməti) serverlərinə ötürməyə borcludurlar.
• Məlumat sızmaları (Data Leaks): Rəqəmsal hüquqları müdafiə edən Roskomsvoboda və kibertəhlükəsizlik ekspertləri “Wildberries”-in müştəri bazalarının darknetə (qara bazara) sızması faktlarını araşdırıb. 2022-2023-cü illərdə minlərlə müştərinin ünvanı, sifariş tarixçəsi və telefon nömrələri kiber-fırıldaqçıların əlinə keçib və xəritələrə inteqrasiya edilib.

Forbes tərəfindən aparılan araşdırmalarda “Wildberries”-in istifadəçidən ehtiyacından artıq (məsələn, anonim alış-verişə icazə verməmək) “data” tələb etdiyi və məlumatların şəffaflığı reytinqində aşağı pillələrdə yer aldığı sübut olunub.

Platformanın loqistika şəbəkəsi və rəqəmsal infrastrukturu hərbi-strateji əhəmiyyət daşıdığı üçün son dövrlərdə (məsələn, 2026-cı ilin avqustunda Ukrayna kiber-strukturları tərəfindən) böyük kiberhücumlara hədəf olub və bu da kütləvi data təhlükəsizliyi riskini artırıb.

Hansı məlumatlar toplanır?

Adətən üç qat var:

1. Sizin verdiyiniz məlumatlar

• Qeydiyyat və sifariş zamanı:
• telefon nömrəsi
• e-poçt
• ad/soyad (bəzən)
• teslimat ünvanı və ya PVZ
• ödəniş üsulu (kartın tam nömrəsi adətən platformada saxlanılmır, ödəniş sistemində qalır)
• bəzən cins, doğum ili, ölçü (geyim üçün)

2. Avtomatik texniki məlumatlar
Sayta/tətbiqə daxil olanda cihaz özü göndərir:

• IP ünvan
• cihaz, əməliyyat sistemi, brauzer
• cookie-lər və reklam identifikatorları
• səhifə baxışları, axtarışlar, səbətdə saxlanan mallar
• sessiyanın müddəti
• təxmini və ya dəqiq geolokasiya (tətbiqdə icazə versəniz)

3. Davranış və alış tarixçəsi

• nəyə baxdınız
• nə aldınız, nə qaytardınız
• hansı PVZ-dən götürdünüz
• hansı saatlarda aktivsiniz
• oxşar alıcılarla müqayisə (rekomendasiya üçün)

“Wildberries” öz sənədlərində bunları açıq yazır: telefon, istifadəçi ID, e-poçt, sifarişlər, IP, cookie, cihaz məlumatı, ünvan, ödəniş üsulu və s. Rusiyada bu, 152-FZ (şəxsi məlumatlar haqqında qanun) çərçivəsində tənzimlənir.

Sistem necə işləyir?

Sadələşdirilmiş zəncir belədir:

1. Hesab + cookie
   Daxil olanda sizi identifikatorla bağlayırlar. Hesabsız belə baxışlar cookie ilə izlənə bilər.
2. Sifariş = müqavilə
   Sifariş verdinizsə, teslimat və qaytarma üçün ünvan, telefon, ödəniş məlumatı lazımdır. Bu, “müqavilənin icrası”dır.
3. Profil və tövsiyə
   Alqoritm sizin baxış və alışlarınıza görə “oxşar alıcılar belə aldı” siyahısı qurur. Ona görə eyni tipli mallar təkrar-təkrar çıxır.
4. Reklam və retargeting
   Saytdan çıxandan sonra sosial şəbəkələrdə və başqa saytlarda eyni məhsulun reklamını görməyiniz buna görədir. Cookie və reklam ID-ləri üçüncü tərəf şəbəkələrə ötürülə bilər (siyasətdə yazılıbsa).
5. Satıcıya nə düşür?
   Satıcı adətən sizin tam ünvanınızı və telefonunuzu birbaşa görmür. O, “sifariş gəldi, anbara göndər” səviyyəsində məlumat alır. Teslimat xidməti və platformanın özü daha çox məlumat tutur.
6. Saxlama və ötürülmə
   Məlumatlar sifariş, vergi, mübahisə və qanuni tələblər üçün saxlanılır. EAEU/gömrük üçün bəzən mənşə və alıcı ilə bağlı əlavə sənəd tələb olunur. Transsərhəd göndərişdə məlumatlar logistika və gömrük tərəflərinə ötürülə bilər.

Nəticə:

Qərbin maliyyə sanksiyalarından yan keçərək Rusiyanın hərbi təchizatını – o cümlədən PUA komponentləri və taktiki avadanlıqları – gizli şəkildə maliyyələşdirən “Wildberries” platforması regionda aqressiv maraqları dəstəkləyir.

Azərbaycan baxımından əsas təhlükələrdən biri də platformanın tətbiq etdiyi rəqəmsal nəzarət mexanizmləridir. “Wildberries” tərəfindən toplanan milyonlarla istifadəçinin şəxsi məlumatları, maliyyə rekvizitləri və davranış alqoritmləri Rusiyanın “İnformasiya Yayılması Təşkilatçıları” (ORI) reyestri vasitəsilə birbaşa FSB-nin serverlərinə ötürülmə riski daşıyır. Şirkətin məlumat sızmaları ilə bağlı mütəmadi olaraq “darknet”-ə düşməsi və hərbi-strateji hədəf kimi kiberhücumlara məruz qalması azərbaycanlı istifadəçilərin də fərdi məlumat təhlükəsizliyini sual altında qoyur.

Sanksiyalar və hərbi zərbələr fonunda bu cür nəzarətsiz platformaların Azərbaycan bazarında fəaliyyət göstərməsi iqtisadi asılılıq və kiber-casusluq risklərini artırır. Şirkətin total şəkildə Kremlin hərbi-iqtisadi mexanizminə inteqrasiya olunması onun fəaliyyətinə qarşı qətiyyətli hüquqi və iqtisadi məhdudiyyətlərin tətbiqini zəruri edir.