(davamı, əvvəli burada)

Mağara, bulaq və dağ massivi nə vaxtdan abidə sayılır?

Bu sualı erməni müəlliflərin kataloq adlandırdıqları saxtakarlıq toplusuna – məhz elə bu təbiət obyektləri ilə bağlı uydurub yığdıqları yüzlərlə, bəli, məhz yüzlərlə “tarixi erməni mirası” adlı saxta sənədə ünvanlaya bilərik. Onlardan bəzilərini təqdim edirik.

Səhifə 102-də “Xramort kəndinin abidələri” başlığı altında bu məlumatlar verilib:

Xramort (Pirlər) kəndində ümumilikdə 18 abidə qeydiyyata alınmış, pasportlaşdırılmış və tarixi-mədəni abidələrin dövlət siyahısına daxil edilmişdir: Karaqlux qədim kəndi (e.ə. II minillik – XIX əsr), Şikakar mağarası (e.ə. II–I minilliklər – XIII əsr), qəbiristanlıq (XIII–XX əsrlər), Şikakar-Qaraqlux qalası (erkən orta əsrlər), doqquz xaçkar (XIII əsr), Müqəddəs Astvatsatsin Kilsəsi (XIX əsr), digər Müqəddəs Astvatsatsin Kilsəsi (1800–1876-cı illər), köhnə Xramort qəbiristanlığı (XIX əsr), həmçinin Böyük Vətən Müharibəsi və Qarabağ Azadlıq Müharibəsi şəhidlərinin xatirəsinə ucaldılmış memoriallar.

Siyahıda abidələrin yerləşdiyi yaşayış məntəqəsi "Khramort" kimi qeyd olunsa da, Azərbaycanın inzibati-ərazi bölgüsünə əsasən bu kəndin rəsmi və tarixi adı Pirlər kəndidir.

Arxeologiya və beynəlxalq konvensiyaların (UNESCO və s.) qaydalarına görə, təbii bir mağaranın və ya kahanın "tarixi-mədəni abidə" sayılması üçün mütləq şəkildə aşağıdakı şərtlərdən biri (və ya hər ikisi) mövcud olmalıdır:

1. Mağara divarları insanlar tərəfindən alətlərlə qazılmalı, oyuqlar və otaqlar formalaşdırılmalıdır.

2. Mağaranın içində qədim insanların yaşamasını sübut edən divar rəsmləri (petroqliflər), ocaq izləri, sümük qalıqları, gil qab qırıqları və ya əmək alətləri tapılmalı və bu, elmi olaraq sənədləşdirilməlidir (məsələn, Azərbaycanın dünyaca məşhur Azıx və Tağlar mağaraları kimi).

"Shikakar" mağarası nağılı

Bu fotolarda mağaranın daxili və giriş hissəsi əks olunub. Divarlara diqqət etdikdə görünür ki, süxurlar milyonlarla il ərzində yeraltı suların aşındırması (karstlaşma və eroziya) nəticəsində yaranmış təbii, hamar və dalğalı qatlarından ibarətdir. Daşların üzərində hər hansı insan əl işi, kəsici alət izi, oyma bəzək, nişanə və ya xristian simvolu mövcud deyil.

Fotonun sağ kənarında şaquli şəkildə rəqəmsal olaraq "SHIKAKAR CAVE (SECOND-FIRST MILLENNIA BCE - 13TH CENTURY)" (E.ə. II–I minilliklər – eramızın XIII əsri) yazılmışdır. Heç bir divar yazısı, kitabəsi və insan izi olmayan təbii qaya yarığına həm "Tunc dövrü", həm də "XIII əsr" tarixi vermək elmi cəhətdən tamamilə absurdur.

İkinci fotoda dağlıq düzənliyin zirvəsindəki çılpaq qaya sıldırımları görünür. Kataloq müəllifləri bu təbii landşaftı “Shikakar-Karaglukh Fortress” (Şikakar-Qaraqlux Qalası) adlandıraraq qeydiyyata alıblar. Bu ad yerli Azərbaycan əhalisinin dilindəki "Şıx qayası" (Şeyx qayası) və ya "Şıx kahası" ifadəsinin ermənicə tələffüz formasıdır.

Fotodan aydın görünür ki, burada hər hansı insan əli ilə tikilmiş qala divarı, bürc və ya müdafiə xətti yoxdur; obyekt tamamilə təbii qayalıq sıldırımından ibarətdir.

Azərbaycanın dağ kəndlərində, o cümlədən Xocalı və Ağdam ərazilərində yerli əhali dərinlərindən su çıxan bu cür dərin təbii mağaraları xalq etnoqrafiyasında "müqəddəs yer" (pir və ya ocaq) hesab edərək qoruyub saxlamışdır.

Lakin həmin mağara abidə deyil. Bu obyekt insan əli dəymədən formalaşan adi təbii geoloji kahadır. Kataloq müəlliflərinin bu cür təbii mağaranı və ətrafdakı çılpaq qayalıqları "qədim Artsax dövlət abidəsi" kimi qeydiyyata almasının yeganə səbəbi kənddəki abidə statistikasını süni şəkildə şişirdərək (18 abidəyə çatdırmaq məqsədilə) kəmiyyət fırıldaqçılığı etmək olub.

Ərazinin ermənilər tərəfindən zorən abidələşdirilməsini sübut edən digər fakta diqqət edək. Əsl adı Daşbaşı olan bu yerin adını kataloqda "Karaglukh Fortress-Settlement" (Karaqlux Qala-məskəni) kimi qeydiyyata alıblar. Qeyd edək ki, "Karaqlux" sözü erməni dilində “Qara baş” leksik mənasını verir.

Səhifə 105, 107 və 108-dəki görüntülərdə insan əli ilə tikilmiş hər hansı yaşayış binası, şəhər infrastrukturu, kilsə və ya mülki tikili mövcud deyil. Burada görünən mənzərə geologiya elmində "kuesta relyefi" (bir tərəfi maili, digər tərəfi sıldırım olan qaya aşınmaları) adlanan tamamilə təbii dağ formasiyasıdır.

Yalnız səhifə 106-dakı fotoda təbii qaya laylarının önündə kobud, yonulmamış dağ daşlarından üst-üstə palçıqsız yığılmış bir divar qalığı görünür. Bu divar hörgüsünün ermənilərin iddia etdiyi kimi orta əsr hərbi memarlığına heç bir aidiyyəti yoxdur. Bu tikili, Tunc-Dəmir dövrünə xas yerli alban-türk tayfalarının sığındığı "Qalaça" (siklopik tikili) bünövrəsidir. Ermənilər bu qədim yerli qalaça qalıqlarını da "erməni memarlıq xüsusiyyətləri" kimi təqdim edirlər.

Mətndə qalanın müdafiəçilərinin ərəblərə qarşı müqavimətinin "Moisey Kalankatlı" (Kaghankatvatsi) tərəfindən sənədləşdirildiyi qeyd olunur. Reallıq: Müəlliflər mənbəyə istinad edərkən manipulyasiyaya yol veriblər. VII–VIII əsrlərdə yaşamış məşhur tarixçi Moisey Kalankatlı birmənalı olaraq "Qafqaz Albaniyasının Tarixi" əsərinin müəllifidir. Onun əsərində bəhs edilən, ərəblərə qarşı döyüşən və bu qalalarda sığınan qəhrəmanlar ermənilər deyil, Qafqaz Albaniyasının xristian və bütpərəst yerli əhalisidir. Erməni tarixşünaslığı orta əsr alban tarixçisini və onun təsvir etdiyi Alban knyazlıqlarının hərbi qələbələrini birbaşa öz adlarına çıxaraq mənimsəmə həyata keçirir.

Kataloqda digər bir iddia kimi qeyd olunur: “Qala müdafiəçiləri 1920-ci ildə Osmanlı türklərini rədd ediblər və mağaralarda böyük su anbarları saxlayıblar”.

Reallıq: 1920-ci ilin mart-aprel aylarında Qarabağda (o cümlədən Əsgəran və Xocalı ətrafında) baş verən döyüşlər "Osmanlı ordusu" ilə deyil, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Ordusu (general Səməd bəy Mehmandarovun rəhbərliyi ilə) ilə ərazidə qiyam qaldırmış erməni quldur dəstələri arasında olub. Azərbaycan ordusu Əsgəran və qonşu Daşbaşı yüksəkliklərindəki erməni qiyamçılarını tam darmadağın edərək əraziləri azad etmişdir. Müəlliflər öz hərbi qiyamlarını "erməni qalasının qəhrəmanlıq müdafiəsi" kimi qələmə veriblər. Mağaranın içində suyun olması isə tamamilə təbii yeraltı sularının geoloji sızmasıdır, bunun hərbi su anbarı mühəndisliyi ilə heç bir əlaqəsi yoxdur.

Kataloqun "Karaglukh" bölməsi ermənilərin coğrafi və arxeoloji saxtakarlıqlarının ən çox diqqət çəkən hissəsidir. Fotoşəkillər vizual olaraq təsdiq edir ki, burada 300 hektarlıq şəhər və ya qədim erməni qalası mövcud olmayıb. Obyekt – adı xalis Azərbaycan-türk dilində olan, qədim Qafqaz Albaniyası dövrünə aid sadə dağ sığınacağı (qalaçası) izləri və tamamilə insan əli dəyməmiş təbii sıldırım qayalıqlardan ibarətdir.

Təbii coğrafi obyektin qədim abidə kimi təqdim olunması: "Ancient Holy Site Of Ykhtylahaz"

Təqdim etdiyimiz NK2/42 nömrəli “abidə” kataloq müəlliflərinin heç bir arxeoloji, tarixi və dilçilik əsası olmayan, tamamilə uydurma iddialarını ortaya qoyan ən ifrat nümunələrdən biridir. Erməni tərəfi bu sənəddə növbəti manipulyasiyaya əl ataraq rəsmi pasport formasına "Yxtılahaz" qədim müqəddəs sahəsi” başlığını artırmışdır. Sənəddə sahəyə verilən bu ad nə qədim tarixi mənbələrdə, nə də regional toponomika xəritələrində mövcuddur. Tamamilə uydurulmuş, süni şəkildə qədimlik effekti verilməyə çalışılmış və fonetik olaraq qeyri-müəyyən səslənən bu ad özgə tarixini erməniləşdirmək məqsədi daşıyır.

• Abidənin Nömrəsi: NK2/42
• Yerləşdiyi Yer: Aknaghbyur kəndi, Əsgəran rayonu
• Rəsmi göstərilən tarix: Eramızdan əvvəl II–I minilliklər (Tunc və Dəmir dövrü) və eramızın XIII əsri

Arxeologiya elmində bir abidənin həm e.ə. II minilliyə (Tunc dövrünə), həm də birdən-birə eramızın XIII əsrinə (orta əsrlərə) aid edilməsi və ortadakı 3000 illik boşluğun heç bir maddi sübutla izah olunmaması ağlasığmaz uydurmadır. Müəlliflər ərazidə heç bir peşəkar qazıntı aparmadan, sadəcə daşların görünüşünə əsasən astronomik rəqəmlər irəli sürərək tarixi süni şəkildə qədimləşdirməyə çalışırlar.

Erməni dilində "Ykhtyl Haz" ifadəsinin heç bir mənası və kökü yoxdur. Bu ad yerli Azərbaycan əhalisinin dilindəki coğrafi terminin təhrif olunmuş formasıdır. Azərbaycan türkcəsində və regional şivələrdə bu əraziyə rəsmi olaraq İlıqsu qaya / İlıqca və ya İstisu piri deyilir. Erməni müəlliflər yerli türk toponimini düzgün yaza bilmədikləri üçün onu tələffüzdə eybəcərləşdirərək "Ykhtyl Haz" şəklinə salmış və qədim erməni adı təəssüratı yaratmağa çalışmışlar.

Burada insan əli ilə kəsilmiş, hörülmüş, yonulmuş hər hansı divar, bünövrə və ya struktur elementi mövcud deyil. Divarlar tamamilə təbii aşınma (eroziya) nəticəsində parçalanmış əhəngdaşı və ya vulkanik qaya kütlələridir.

Qayaların üzəri qalın təbii mamırla örtülüb, ortasından isə yabanı ağac bitib. Arxeologiyada tələb olunan qədim evlərin daş hörgü bünövrələri və ya kurqan qalıqları yoxdur. Fotoda yalnız adi çöl və qaya mənzərəsi əks olunub.

Erməni tərəfi bir sahəyə "Ancient Holy Site" statusu verirsə, beynəlxalq standartlara görə orada arxeoloji qazıntı nişanları, qorunma xətləri və məlumat lövhələri olmalıdır. Fotoşəkillərdə isə yalnız heyvanların və yerli kəndlilərin istifadə etdiyi, ot basmış sıradan bir çığır görünür.

Üstəlik, Qarabağda azərbaycanlıların yaşadığı Qarabulaq kəndinin yaxınlığındakı bu qayalıq və oradakı təbii bulaq əsrlər boyu yerli müsəlman-türk əhalinin inancında təbiət kultu ilə bağlı müqəddəs yer ("Pir" və ya "Ocaq") hesab olunmuşdur. Erməni müəlliflər yerli əhalinin bu müqəddəs yer adlarını, pirləri və təbii qayalıqları sənədləşdirərək öz "Artsax abidələri" reyestrinə qanunsuz olaraq daxil etmişlər.

Bu səhifə kataloqun saxtakarlığını tam sübut edir: müəlliflər heç bir tikili qalığı və insan izi olmayan təbii meşəlik qayalığı götürərək, adını təhrif etmiş ("Ykhtyl Haz") və tarixini süni şəkildə 3500 il geri çəkərək dünyaya "erməni mədəni irsi" kimi təqdim etməyə çalışmışlar.

Erməni müəlliflərin "Patara Fortress and Church" (Badara Qalası və Kilsəsi) başlığı altında qeydiyyata aldığı növbəti obyekt vizual olaraq növbəti saxtakarlıq, uydurma arxeologiya və baxımsızlıq nümunəsidir.

Şəkillərdə görünən sahə Azərbaycanın Xocalı rayonunun Badara kəndi ərazisində yerləşən, Son Tunc və İlk Dəmir dövrlərinə aid qədim tsiklopik müdafiə sədlərinin qalıqlarıdır. Başlıqda abidənin adı həm qala, həm də "kilsə" kimi göstərilsə də, təqdim olunan fotoşəkillərdə heç bir kilsə binası, divar, apsis və ya xristian memarlığına aid yonulmuş daş mövcud deyil. Erməni tərəfi qədim daş səddin yanına qəsdən "church" sözü əlavə edərək beynəlxalq təşkilatlara təqdim edilən hesabatlarda dini abidə statistikasını şişirtməyə və ərazini "xristian-erməni irsi" kimi qələmə verməyə çalışıb. Eyni zamanda, "Badara" toponimi fonetik manipulyasiyaya məruz qoyularaq "Patara" şəklində təqdim edilib.

Qayanın zirvəsində tikinti məhlulu istifadə edilmədən, sadəcə üst-üstə yığılmış nəhəng daş hörgüsü diqqəti çəkir. Arxeologiyada quru hörgü sistemi kimi tanınan bu tsiklopik tikinti üslubu Qarabağda eramızdan əvvəl II–I minilliklərdə yaşamış yerli qədim tayfaların (Xocalı-Gədəbəy mədəniyyəti) müdafiə məqsədilə qurduğu sədlərdir. Ermənilər minillik tarixə malik bu yerli irsi öz adlarına çıxarmaq üçün ona orta əsr "erməni qalası" donu geyindirməyə cəhd göstəriblər.

Şəkillərdən aydın görünür ki, daşların üzəri qalın mamır təbəqəsi ilə örtülüb, ətrafından isə böyük yabanı ağaclar və kollar böyüyərək hörgünün arasını aralayır. Bütün bunlar bir daha sübut edir ki, işğalçı rejim üçün real arxeoloji obyektin qorunması deyil, onun fotoşəklini çəkərək üzərinə uydurma başlıq yazmaq əsas məqsəd olub. Faktiki olaraq ortada heç bir kilsə yoxdur, mövcud qədim tarixi daş sədd isə nəzarətsizlik ucbatından məhv olmağa tərk edilib – beynəlxalq konvensiyalara əsasən qorunmalı olan abidənin bu cür baxımsız saxlanılması əsl səssiz vandalizmdir.

Bağ qalası (Pulur Ptny)

• Abidənin nömrəsi: NK2/152
• Yerləşdiyi yer: Tsaghkashat (Qışlaq) kəndi, Əsgəran rayonu
• Tarix / Dövr: XI–XIII əsrlər

Səhifə 186-da təqdim olunan bu material erməni psevdo-arxeoloqlarının "tarixi dövrləri qarışdırmaq", "olmayan sübutlar əsasında fərziyyə yürütmək" və mədəniyyət oğurluğu metodologiyasını açıq şəkildə ifşa edir.

Fotoşəkillərə diqqət yetirdikdə aydın görünür ki, ermənilərin "böyük orta əsr qalası" kimi təqdim etdikləri sahə faktiki olaraq dağılmış və meşəlik içində nəzarətsiz qalmış daş yığınlarından ibarətdir. Birinci şəkildə daşların aşınaraq töküldüyü, ətrafını yabanı kolların basdığı, ikinci şəkildə isə qədim kurqan təpəsinin kolluqlar və ağaclar tərəfindən örtülərək məhvə məhkum edildiyi açıq görünür.

Şəkillərdə "qala divarı" kimi təqdim olunan strukturlar əslində Son Tunc və İlk Dəmir dövrlərinə (e.ə. II–I minilliklərə, Xocalı-Gədəbəy mədəniyyətinə) aid qədim kurqan və tsiklopik daş sədlərinin qalıqlarıdır.

Mətnin ilk cümləsində yazılır:

"The fortress walls are thick and constructed without the use of mortar." (Qala divarları qalındır və heç bir tikinti məhlulu istifadə edilmədən ucaldılmışdır.)

Daha sonra isə iddia olunur:

"...suggests that the fortress dates from the early Middle Ages-13th century." (...qalanın Erkən Orta Əsrlərdən XIII əsrə qədər olan dövrə aid olduğunu təxmin etməyə əsas verir.)

Bu yanaşma dünya arxeologiya elminə qarşı təhqirdir. XI–XIII əsrlərdə Qarabağda və ümumilikdə regionda tikilən müdafiə istehkamları, qala bürcləri və divarları möhkəmlik məqsədilə mütləq əhəng məhlulu (gəc) ilə inşa edilirdi. Heç bir tikinti məhlulu işlədilmədən, iri və kobud daşların sadəcə üst-üstə yığılması ilə qurulan "quru hörgü" sisteminin XI–XIII əsrlərə aid edilməsi elmi cəhətdən qeyri-mümkündür. Divarların real yaşı mətndə də etiraf olunduğu kimi, e.ə. II–I minilliklərə (Tunc dövrünə) aiddir. Erməni müəlliflər abidəni xristian orta əsrlərinə bağlamaq üçün onun yaşını süni şəkildə minilliklərlə gəncləşdiriblər.

Mətn tərtibatçıları heç bir arxeoloji sübut, tapıntı və ya epigrafik material əldə edə bilmədikləri üçün iddialarını tamamilə "coğrafi yaxınlıq" fərziyyəsinə əsaslandırıblar:

The proximity of the fortress to this ancient village suggests that... (Qalanın bu qədim kəndə yaxınlığı təxmin etməyə əsas verir ki...)

Bu, erməni arxeologiyasının ən çox istifadə etdiyi saxtakarlıq üsuludur: Tunc dövrünə aid qədim yerli tayfa qalasının yaxınlığına işğal dövründə və ya XIX əsrdə müasir xaçdaşlar düzür, yaxud ərazidəki sonradan tikilmiş Alban kilsəsinin varlığını bəhanə gətirərək "kilsə yaxındırsa, deməli, qala da ermənilərə aiddir" tezisini irəli sürürlər. Bu, elmi metodologiyadan uzaq siyasi spekulyasiyadır.

Mətndə qalanın cənubunda "Vaka" adlı qədim bir kəndin olduğu iddia edilir. Həmin ərazi rəsmi olaraq Azərbaycanın Ağdam-Xocalı dağ silsiləsində yerləşən, işğal zamanı adı dəyişdirilmiş tarixi Azərbaycan kənd və ya yaylaq sahəsidir. Erməni tərəfi bu əraziyə uydurma xristian keçmişi qazandırmaq məqsədilə ona "Vaka" adını vermiş və ətrafındakı tarixi qatları manipulyasiya etmişdir.

Bu sənəd erməni tərəfinin əlində heç bir real tarixi sənəd və elmi faktın olmadığını bir daha sübut edir. Onların tətbiq etdiyi bəsit sxem dəyişməz qalır: Eramızdan əvvəl II minilliyə aid yerli Xocalı-Gədəbəy mədəniyyətinin daş sədlərini çək göstər, yaxınlığına xaçkar və kilsə elementləri düz, bunu orta əsr “erməni qalası” elan edərək kataloq yarat.

Kitabın 187-ci səhifəsində təqdim edilən "Vaka Qəbiristanlığı (IX–XIII əsrlər)" başlıqlı fotoşəkil erməni psevdo-arxeoloqlarının Qarabağ torpaqlarını mənimsəmək məqsədilə saxta qəbirlər uydurmaq taktikasını açıq şəkildə nümayiş etdirir.

Kitab tərtibatçıları şəklin sağ tərəfində "IX–XIII əsr qəbiristanlığı" etiketini qeyd etmişlər. Lakin fotoşəkilə arxeoloji və vizual baxımdan diqqət yetirdikdə, ön planda görünən obyektlərin hər hansı insan əli ilə düzəldilmiş, yonulmuş qəbir daşları (sərdabələr, başdaşıları və ya sal daşlar) olmadığı aydın görünür. Bunlar tamamilə yerli relyefə xas olan, torpağın eroziyası (aşınması) nəticəsində səthə çıxmış təbii əhəngdaşı və ya tuf süxurlarının qalıqlarıdır.

Obyektlərin üzərində nə hər hansı bir xristian (qriqorian və ya alban) rəmzi, yazısı, ornamenti, nə də hamarlama izi mövcuddur. Erməni tərəfi dağ yamacında sıradan çılpaq qayaların fotoşəklini çəkərək beynəlxalq ictimaiyyətə "burada 9-cu əsrə aid qəbirlərimiz var" kimi təqdim etmiş və bununla uydurma qəbiristanlıq statistikası yaratmışdır.

Əgər bu ərazi həqiqətən 1000 illik tarixə malik rəsmi qəbiristanlıq olsaydı, beynəlxalq Haaqa və UNESCO konvensiyalarının tələblərinə uyğun olaraq təmizlənməli, ətrafına çəpər çəkilməli, bərpa və konservasiya edilməli idi. Lakin şəkildən aydın görünür ki, ərazi heyvanların otarılması üçün istifadə olunan, yabanı tikanlıqlar və quru otlarla örtülmüş sıradan bir otlaq sahəsidir (yaylaqdır). Daşların üzərini qalın sarı və boz rəngli mamır təbəqəsinin örtməsi də bu faktı sübut edir. Bütün bunlar göstərir ki, separatçı rejim üçün bu sahənin heç bir real mənəvi, dini və ya tarixi dəyəri olmayıb.

Əvvəlki sənəddə (səh. 186) olduğu kimi, burada da uydurma "Vaka" kəndinin adı çəkilir. Ermənilər bu ərazilərə süni adlar verməklə qədim tarixi toponimlərimizi silməyə çalışmışlar. Ağdam və Xocalı rayonlarının sərhədində yerləşən bu dağlıq yaylaq zonası tarixən azərbaycanlı elatların və kəndlilərin yurdu olmuşdur.

"Karmrakar qalası" saxtakarlığı

• İnventar №: NK1/196
• Rəsmi Yerləşməsi: Qızıl Kəngərli kəndi, Ağdam rayonu, Azərbaycan Respublikası (Erməni mənbələrində: Nor Maragha, Ağdərə rayonu)
• Tarix/Dövr:ə. XXII–XIX əsrlər – erkən orta əsrlər
• Coğrafi Koordinatlar: Ş 40° 06′ 05.2″, Q 46° 52′ 08.3″
• Hündürlük və Ölçülər: Dəniz səviyyəsindən 618 m hündürlükdə, sahəsi 0.75 hektar (185 × 40 m)

Təqdim olunan materiallarda ("Karmrakar Fortress", NK1/196) abidənin yerləşdiyi ərazi kimi "Nor Maragha" (Yeni Marağa) qeyd olunmuşdur. Lakin göstərilən coğrafi koordinatlar xəritədə yoxlanıldıqda, bu ərazinin inzibati cəhətdən Azərbaycan Respublikasının Ağdam rayonunun Qızıl Kəngərli kəndinə aid olduğu açıq-aydın görünür. Erməni tərəfi Xaçın çayının aşağı vadisində yerləşən bu qədim Azərbaycan kəndinin adını dəyişdirərək süni "Nor Maragha" toponimi uydurmuşdur.

Erməni mənbələrində qalanın "3 metr qalınlığında ikqat, torpaq və daşla doldurulmuş möhtəşəm divarları" və "çoxbucaqlı qüllələri" olduğu iddia edilir.

Lakin fotoşəkillərin təhlili tamamilə başqa mənzərəni ortaya qoyur:

Əslində, Qarabağın dağlıq və dağətəyi zonalarında yerli çobanların mal-qara saxlamaq üçün tikdikləri sadə, alçaqboylu, təkdaşlı quru hörgü çəpərdir (ağıl). Divarın qalınlığı 3 metr deyil, maksimum 50–60 santimetrdir və ərazidə heç bir qüllə və ya müdafiə istehkamı mövcud deyil.

Səhifə 319-da "qədim tikinti qalıqları" kimi göstərilən daşlar insan əli dəyməmiş, təbii eroziya nəticəsində parçalanaraq səpələnmiş qaya kütlələridir.

Mətnin giriş hissəsində ermənilər tərəfindən törədilən mədəni vandalizm açıq şəkildə etiraf olunur:

"Archaeological excavations at the fortress were conducted in 2007..." (Qalada arxeoloji qazıntılar 2007-ci ildə aparılmışdır...)

1954-cü il Haaqa Konvensiyasına əsasən, işğalçı qüvvələrin nəzarətdə olan ərazilərdə qanunsuz arxeoloji qazıntılar aparması hərbi-mədəni cinayət hesab olunur. Erməni mütəxəssislər Ağdamın Qızıl Kəngərli kəndindəki Son Tunc və İlk Dəmir dövrünə aid qədim kurqanları qanunsuz qazaraq talan etmiş, əldə olunan artefaktları isə Ermənistana daşımışlar. 2007-ci ildə aparılan bu qeyri-qanuni müdaxilədən sonra ərazi yabanı ot və tikanlarla örtülərək tamamilə baxımsız vəziyyətdə qoyulmuşdur.

Sənədlər və vizual materiallar bir daha sübut edir ki, Ağdam rayonunun Qızıl Kəngərli kəndi ərazisindəki təbii təpə və çoban ağılları erməni tədqiqatçıları tərəfindən saxtalaşdırılaraq "Karmrakar qalası" adı ilə təqdim edilmişdir. Bu, həm toponimik mənimsəmə, həm də 2007-ci ildə qanunsuz qazıntılar aparılmaqla beynəlxalq hüquq norma və prinsiplərinin kobud şəkildə pozulması faktıdır.

"Hakarakabard qalası" (İnventar №: NK1/244)

Abidənin Yerləşdiyi Yer: Çapar kəndi, Kəlbəcər rayonu (Tarixi olaraq Ağdərə/Kəlbəcər zonasının Tərtər çayı dərəsində, dəniz səviyyəsindən 1686 metr yüksəklikdə, koordinatlar: N 40° 09' 13.3", E 46° 24' 32.5")

Tarix/Dövr: IX–XIII əsrlər (erməni mənbələrinin iddiasına görə)

Təqdim olunan bu material erməni təbliği bülletenlərinin coğrafi obyektləri memarlıq abidəsi kimi qələmə vermək taktikasının növbəti nümunəsidir. Çapar kəndindən iki kilometr cənub-qərbdə yerləşən, yerli türk tayfalarının və Qarabağ elatlarının yay sığınacağı olmuş təbii sıldırım dağ zirvəsi erməni tərəfindən IX–XIII əsrlərə aid "Erməni knyazlıq qalası" kimi pasportlaşdırılmışdır.

Fotoşəkildə insan əli ilə ucaldılmış heç bir memarlıq bünövrəsi, qala bürcü, qapı portalı və ya simmetrik divar hörgüsü mövcud deyil. Şəkildə yalnız Qarabağın yüksək dağlıq relyefinə xas, sıx meşəliklə örtülmüş təbii dağ zirvəsi və çılpaq qaya çıxıntıları əks olunmuşdur. 

Kataloq tərtibatçıları fotoda heç bir tikili görünmədiyini ört-basdır etmək üçün qayalar arasındakı təbii boşluqların "qalanın strukturuna daxil edilərək müdafiə məqsədilə istifadə olunduğunu" iddia etmişlər. Lakin təbiətin yaratdığı daş kütlələrini "qala strukturu" adlandırmaq arxeologiya elmində tamamilə keçərsizdir.

Sənəddə obyektə “qala” statusu verilsə də, təmizlənmiş bircə dənə olsun divar qalığı, arxeoloji qazıntı sahəsi və ya memarlıq detalı təqdim edilə bilməmişdir. Abidə tamamilə yabanı təbiət qoynunda buraxılmış, onun "qorunması" isə yalnız uzaqdan fotoşəkil çəkməklə məhdudlaşmışdır.

Bu sənəd erməni tərəfinin Qarabağın hər bir sıldırım qayasını və təpəsini "qala" və ya "saray" kimi saxta yolla qeydiyyata aldığını, ortada heç bir memarlıq abidəsinin deyil, yalnız Kəlbəcərin toxunulmaz dağ təbiətinin olduğunu bir daha sübut edir.

Erməni psevdo-arxeologiyasının növbəti ifşası

Təqdim olunan sənəd və vizual materiallar ("BULUKHAN PALACE" – № NK2/340/5 və "KOSPRAK FORTRESS" – № NK2/339) erməni separatçılarının Qarabağda apardığı saxta pasportlaşdırma siyasətinin növbəti dramatik ifşasıdır. Bu materiallar erməni müəlliflərin təbiət mənzərələrini və təsadüfi daş yığınlarını "qədim qala" kimi qələmə vermək cəhdlərinin klassik nümunəsidir.

"Garnakar Qalası" və ya təbiət mənzərəsinin qalaya çevrilməsi

Səhifə 225-də "GARNAKAR FORTRESS" adı ilə təqdim edilən fotoda heç bir insan əli ilə tikilmiş divar, bürc və ya memarlıq bünövrəsi görünmür.

Şəkildə sadəcə qış aylarında qar yağmış, meşəliklə əhatə olunmuş adi dağ zirvəsi və uzaq plandan çəkilmiş çılpaq qaya çıxıntıları təsvir olunub. Erməni psevdo-arxeoloqları inventar sayını süni şəkildə şişirtmək üçün çətin keçilən sıldırım relyefi heç bir tikili qalığı göstərmədən "orta əsr erməni qalası" kimi dövlət reyestrinə daxil ediblər.

Kitabda uydurulan "Garnakar" (“quzu daşı”) adı tamamilə süni toponimdir. Həmin coğrafi massiv Azərbaycan Respublikasının Ağdərə rayonunun Vəngli və Canyataq kəndləri arasındakı yüksək dağlıq yaylaq və meşəlik zonadır — əsrlər boyu yerli azərbaycanlı elatların heyvandarlıq üçün istifadə etdiyi ərazidir.

Tərtibatçılar yaxın plandan bircə dənə də olsun elmi-arxeoloji detal, divar hörgüsü və ya tapıntı nümayiş etdirə bilmirlər. Çünki yaxından çəkildiyi təqdirdə ortada meşə ağaclarından və geoloji qaya parçalarından başqa heç nəyin olmadığı aşkar görünərdi. Bu, ermənilərin "mədəniyyət uydurması" siyasətinin ən primitiv təzahürüdür.

"Bulu xan Sarayı" (Bulukhan Palace) 

Sənəddə XVII əsrə aid olduğu və 25 metr uzunluğunda düzbucaqlı "saray" olduğu iddia edilən obyektə ermənilər özlərinə aid bir ad qoya bilməyərək, xalqımıza məxsus olan "Bulukhan" (Bulu xan / Şahbulaq mülkləri ilə bağlı yerli türk zadəgan adı) adını yazmağa məcbur qalıblar.

6,5 metr eni olan primitiv kənd mülkünü və ya mal-qara sığınacağını "Saray" (Palace) kimi təqdim etmək cəhdi işğal olunmuş ərazilərdə süni "knyazlıq infrastrukturu" uydurmaq metodologiyasının sübutudur.

"Kosprak Fortress" və Tunc dövrü abidəsinin təhrifi

Rəsmi olaraq dövrü "Eramızdan əvvəl II minillik – Erkən orta əsrlər" göstərilən bu struktur, əslində, heç bir tikinti məhlulu (əhəng, gəc, sement) istifadə edilmədən, dağ daşlarının üst-üstə yığılması ilə yaranmış tipik Tunc dövrü tsiklopik (quru hörgü) səddidir. Erməni tərəfi bu divarın yaşını erkən orta əsrlərə qədər uzadaraq, e.ə. II minillikdə bu torpaqlarda yaşamış yerli qədim tayfaların (Xocalı-Gədəbəy mədəniyyəti) irsini silməyə və onu xristian-erməni tarixi ilə əlaqələndirməyə çalışıb.

Mətnin özündə belə etiraf olunur ki, "divarlar demək olar ki, görünməz və seçilməz vəziyyətdədir, sadəcə xəyalən təsəvvür etmək olar" (almost impossible to discern... allows us to imagine). Real qala divarlarından fərqli olaraq, burada daşlar simmetriya və düz xətt üzrə deyil, təbii uçqun və ya süxur parçalanması nəticəsində yamacda yığılıb qalmışdır. Sol yuxarı küncdəki fotoda isə Ağdam-Xocalı relyefinə xas sıradan bir yaşıl dağ təpəsi və onun yamacındakı təbii daş yığını görünür.

Divarın bünövrəsindən bitən böyük yabanı ağaclar və qalın tikanlı kollar kökləri ilə tarixi hörgünü parçalayır. Sənədi hazırlayanlar abidəni qorumaq və ya konservasiya etmək əvəzinə, sadəcə şəklini çəkərək onu məhvə tərk ediblər.

Bu sənədlər erməni tərəfinin Qarabağdakı tarixi abidələrə yalnız siyasi alət və ərazi iddiası vasitəsi kimi baxdığını bir daha sübut edir. Ərazilərdəki yerli türk-Azərbaycan irsini və qədim Tunc dövrü abidələrini qorumaq əvəzinə, onları təbii daş yığınları və meşəliklərlə eyniləşdirib uydurma hesabatlar dolduran erməni "mütəxəssislər" xarici donorlardan maliyyə qoparmaq məqsədilə yalan statistikalar yaratmaqla məşğul olmuşlar.

HARU QALA-KƏNDİ 

• Abidənin nömrəsi: NK2/188
• Yerləşdiyi yer: Harav kəndi, Xocalı rayonu (kataloqda Harav)
• Tarix/Dövr: IX–XIII əsrlər
• Coğrafi koordinatlar: Ş 39° 50′ 22.6″, Q 46° 50′ 07.5″
• Dəniz səviyyəsindən hündürlüyü: 1081 metr
• Sahəsi və ölçüləri: 2720 kv.m (uzunluğu 85–95 m, orta eni 30–35 m)

Təqdim olunan materialların və fotoşəkillərin neytral coğrafiya, geologiya və arxeologiya faktları əsasında təhlili mövcud təbii relyefin "hərbi istehkam-qala" kimi qələmə verildiyini göstərir.

Səhifə 58-dəki fotolarda insan əli ilə tikilmiş hərbi istehkam və ya bürc deyil, geologiyada sedimentar laylar (şaquli çatlamış çökmə süxurlar) adlanan tamamilə təbii dağ formasiyaları əks olunub. Təbii qaya çatı xətlərinin "qala" kimi qeydiyyata alınması elmi əsasa malik deyil.

Mətndə iddia edilən IX–XIII əsr hərbi istehkam bünövrələri mövcud deyil. Ərazidəki daş qalıqları yerli əhalinin heyvanları qorumaq üçün yığdığı sadə çoban çəpərləri, ağıllar və ya sadə kənd evlərinin qalıqlarıdır.

Səhifə 59-un sağ alt küncündəki yazısız, sadə xaç işarəli daş klassik bəzəkli erməni xaçkarlarına deyil, Orta əsrlər Qafqaz Albaniyasının (Xaçın knyazlığı dövrü) kənd icmalarına aid nişan daşıdır. Tarladan tapılaraq təbii qayalığın ətəyinə gətirilmiş bu abidənin üzərinə sonradan rəqəmsal üsulla "KHACHKAR" yazısının əlavə olunduğu görünür. 

"Meghraker Settlement" (İnventar №: NK1/142) adlı sənəd erməni təbliğat maşınının qanunsuz qazıntıları pərdələmək, başqa mədəniyyətlərə aid tapıntıları mənimsəmək və aşkar regional ziddiyyətlər yaratmaq cəhdinin növbəti nümunəsidir.

Mətndə abidənin qədim küp qəbirləri ilə məşhur olduğu və bunun uydurma "Artsax" bölgəsinə xas səciyyəvi xüsusiyyət kimi təqdim edildiyi bildirilir. Lakin arxeologiya elmində sübut olunmuş rəsmi faktdır ki, Küp qəbirləri mədəniyyəti (e.ə. IV əsr – b.e. II əsri) qədim Azərbaycan dövləti olan Qafqaz Albaniyasının əsas dəfn adətidir. Bu mədəniyyətin ən zəngin nümunələri Mil-Qarabağ düzənliyində, Mingəçevirdə və Qəbələdə aşkarlanmışdır. Erməni tərəfi bu unikal alban irsini öz adına çıxmağa çalışır.

Sənəddə abidənin dövrü olaraq rəsmi şəkildə "E.ə. II–I minilliklər" (Son Tunc / İlk Dəmir dövrü) göstərilsə də, dərhal ardından onun "Erkən orta əsrlər qəbiristanlığına" çevrildiyi iddia olunur. E.ə. II minilliyə aid Tunc dövrü kurqanları ilə eramızın V–VIII əsrlərinə aid orta əsr abidələri tamamilə fərqli dövrlərə və etnoslara məxsusdur. Erməni tərəfi yerli Tunc dövrü tayfalarının kurqan sahəsinə "orta əsrlər erməni qəbiristanlığı" statusu yamamaqla bəsit manipulyasiyaya əl atmışdır.

Sənəddə abidənin yerləşdiyi ünvan kimi "Martakert Region, Village of Chankatagh" göstərilib. Lakin verilən coğrafi koordinatlara əsasən, ərazi Azərbaycan Respublikasının Tərtər rayonunun Canyataq kəndidir. Türk mənşəli orijinal toponim fonetik təhrifə məruz qalaraq sənədlərə daxil edilmişdir.

Təqdim edilən fotoşəkillərdəki obyektlər heç bir bədii memarlıq elementinə malik olmayan, kobud kəsilmiş və ya təbii şəkildə parçalanmış tuf və əhəngdaşı bloklarıdır.

Xüsusilə, daşlardan birinin üzərindəki deşik qədim dövrdə təsərrüfat məqsədilə (taxıl döymək, dibək, yaxud heyvan bağlamaq üçün) istifadə edilmiş sıradan məişət daşıdır. Kənd kənarında tapılan bu yazısız, rəmzsiz daşlar dörd fərqli bucaqdan çəkilərək və ingiliscə bəlağətli terminlərlə təqdim edilərək saxta pasport yaradılmışdır.

Bu sənəd erməni tərəfinin Tərtərin Canyataq kəndi ərazisindəki qədim Alban “Küp qəbirlər” mədəniyyətinə və Tunc dövrü kurqanlarına qarşı beynəlxalq hüquqa zidd qanunsuz qazıntılar apardığını, sıradan təsərrüfat daşlarını isə "qədim erməni abidəsi" adı altında rəsmiləşdirməyə çalışdığını əyani şəkildə sübut edir.

Təqdim edilən fotoşəkil (səhifə 49) kataloq müəlliflərinin heç bir tarixi, arxeoloji və coğrafi əsası olmayan, tamamilə uydurma iddialarını ortaya qoyan bariz manipulyasiya nümunəsidir. Müəlliflər bu səhifədə dağ zirvəsində yerləşən təbii daş kütləsini "Vişapakar" (Əjdaha daşı) adlandıraraq qanunsuz kataloqlarına daxil etmiş, onu qədim erməni mifologiyasına aid maddi-mədəni abidə kimi qələmə vermişlər.

Obyektə diqqətlə nəzər yetirdikdə onun üzərində heç bir insan əməyi, kəsici və ya yonucu alət izi, oyma bəzək, dini simvol və ya yazı mövcud deyil. Görünən mənzərə geologiya elmində eroziya və sufliasiya prosesləri nəticəsində yaranan tamamilə təbii geoloji fenomendir. Böyük qaya kütləsinin üzərindəki bu qəribə forma əsrlər boyu güclü dağ küləkləri, leysan yağışları və temperatur fərqləri (donma-ərimə) səbəbindən yaranmışdır. Təbiət fərqli tərkibli süxurları aşındırarkən bəzən heyvan başını və ya müxtəlif fiqurları xatırladan siluetlər formalaşdırır. Daşın həm alt gövdəsində, həm də üst hissəsində müşahidə olunan dərin eroziya çökəklikləri və mamır ləkələri onun süni şəkildə kəsilmədiyini, milyonlarla illik təbii mühitin məhsulu olduğunu sübut edir.

Erməni mənbələrinə görə, həqiqi arxeoloji "Əjdaha daşları" (vişaplar) Tunc dövrünə aid olub, üzərində balıq, ilan, öküz başı və digər heyvan təsvirləri aydın şəkildə oyulmuş dik daş abidələrdir.

Qarabağ və Xocalı coğrafiyasında tarixən heç bir vişap daşı mədəniyyəti olmamışdır. Müəlliflərin bu təbii qayanı "Qarabağda Vişapakar tapıldı" kimi təqdim etmələri coğrafiya və arxeologiya elmlərini birmənalı olaraq təhrif edir.

Azərbaycanın dağlıq bölgələrində (Kəlbəcər, Laçın, Şuşa, Xocalı və s.) yerli əhali təbiətin yaratdığı bu cür qəribə formalı qayalara xalq etnoqrafiyasında xüsusi adlar vermişdir (məsələn: Dəvə daşı, Gəlin qayası, Qoç daşı və s.). İslamdan əvvəlki qədim inanclarla bağlı olaraq çobanlar bu qayaların ətrafını bərəkət rəmzi hesab etmişlər.

Nəticə etibarilə, sözügedən səhifədə heç bir maddi-mədəni abidə yoxdur. Fotoşəkildəki obyekt insan əli dəyməmiş, külək və yağış eroziyasının yaratdığı təbii qaya parçasıdır. Kataloq müəllifləri bu təbii obyektə süni arxeoloji status qazandırmaqla oxucunu açıq şəkildə manipulyasiya edirlər.

Müasir qondarma abidələr də tarixi miras imiş...

Ağlasığmaz iddialardan biri də “İran təyyarəsinin qəzası qurbanlarının xatirə abidəsi” ilə bağlı aşkarladığımız qeydlərdir.

• Abidənin nömrəsi: NK2/89
• Yerləşdiyi yer: Lusadzor (Şotlanlı) kəndi, Əsgəran rayonu
• Tarix / Dövr: 2002-ci il
• Coğrafi koordinatlar: Ş 39° 54′ 13.8″, Q 46° 45′ 05.1″
• Dəniz səviyyəsindən hündürlüyü: 702 metr
• Ölçüləri: Eni – 1.3 metr, hündürlüyü – 2.7 metr

Tünd-qəhvəyi və ya qaramtıl tuf daşından hazırlanmış bu abidə hündür yerdə – qədim təpənin (e.ə. II–I minillik) üzərində yerləşir. Onun yanında fars dilində yazılmış digər bir abidə də mövcuddur.

Orijinal mətn (fars qrafikası ilə): ...نشان سانحه سقوط هواپیمای... جمهوری اسلامی ایران

Azərbaycanca mənası: "...İran İslam Respublikasının... təyyarə qəzası hadisəsinin xatirə nişanı (abidəsi)"

Sənəddə abidənin tarixi 2002-ci il göstərilsə də, Qarabağda (Xankəndi/Xocalı yaxınlığında) baş vermiş məlum İran təyyarə qəzası 17 mart 1994-cü ildə qeydə alınıb. Həmin tarixdə İran Diplomatik Missiyasının üzvlərini və ailələrini (qadın və uşaqlar da daxil olmaqla 32 nəfəri) daşıyan C-130 hərbi-nəqliyyat təyyarəsi Ermənistandan gələrkən Xankəndi üzərində erməni terrorçu birləşmələri tərəfindən raketlə vurulmuşdu (erməni tərəfi dərhal hadisəni bədbəxt hadisə kimi qələmə verməyə çalışmışdı). Ermənistanın bu hadisəyə 2002-ci ildə abidə ucaltması və sənədlərə saxta tarix yazması öz cinayətlərini malalamaq cəhdindən başqa bir şey deyildir.

Erməni tərəfi bu müasir xatirə daşına rəsmi olaraq "NK2/89" inventar nömrəsi verərək qədim mədəni irs obyekti və arxeoloji abidə kimi reyestrə daxil etmişdir. Dünyanın heç bir yerində 15–20 il əvvəl baş vermiş qəzanın xatirə lövhəsi "tarixi-mədəni memarlıq abidəsi" kateqoriyasına salınmır. Bu, işğal olunmuş ərazilərdə "qeydiyyatda olan abidələrin sayını çox göstərmək" məqsədilə aparılan süni statistika şişirtməsidir.

Bundan əlavə, fars dilində yazılmış lövhənin fotosuna diqqət yetirdikdə daşın ortasından çox dərin çatların keçdiyi, hərflərin ovulub töküldüyü aydın görünür. Sənədləşdirib reyestrə daxil etdikləri və xarici qonaqlara rəsmi nümayiş etdirdikləri "abidə"yə belə heç bir bərpa və ya qulluq göstərilməyib, daş taleyin ümidinə buraxılaraq parçalanmışdır.

Terrorçulara xatirə kompleksi tarixi abidə imiş

Təqdim etdiyimiz bu dörd yeni fotoşəkil erməni tərəfinin işğal dövründə Qarabağda apardığı saxta pasportlaşdırma və statistika şişirtməsi siyasətinin nümunələridir.

1. Terrorçulara xatirə kompleksi və artilleriya qurğusu

Lövhələrdəki tarixlərə diqqət yetirdikdə (məsələn, 1974–1992, 1974–1993) bura Birinci Qarabağ müharibəsində Azərbaycan torpaqlarını işğal edərkən məhv edilmiş erməni separatçı və terrorçularının xatirə divarıdır. Erməni tərəfi 1990-cı illərdə tikilmiş bu ideoloji-siyasi obyekti və hərbi atributu dövlət reyestrinə rəsmi nömrə ilə "Tarixi Memarlıq Abidəsi" (Monument) kimi daxil edib. Bu, hərbi təcavüzü qanuniləşdirmək, işğal tarixinə mədəniyyət donu geyindirmək və bölgədəki qondarma izlərin sayını süni şəkildə artırmaq üçün istifadə olunan qeyri-etik siyasi manipulyasiyadır.

2. Müasir xaçdaş kompleksi

Şəklin kənarında ingilis dilində aşağıdakı etiket qeyd edilmişdir: "Böyük Vətən Müharibəsi və Qarabağ azadlıq müharibəsində həlak olanların xatirə kompleksləri".

Şəkildə yan-yana yerləşən iki fərqli tikili təsvir olunub. Arxadakı ağ pilləli abidə Sovet dövründə İkinci Dünya Müharibəsi qurbanlarının xatirəsinə ucaldılmış adi kənd monumentidir. Öndəki çəhrayı tuf daşından hazırlanmış yeni xaçdaş isə yaxın illərdə quraşdırılmış müasir memarlıq elementidir. İşğalçı rejim yaxın tarixdə hazırlanan bu cür daşları qəsdən qədim Sovet abidələrinin yanına yerləşdirərək hər ikisini "erməni xatirə mədəniyyətinin ayrılmaz hissəsi" kimi qələmə vermişdir. 1990 və ya 2000-ci illərdə emalatxanada yonulmuş müasir bir daşın "tarixi irs abidəsi" elan edilməsi elmi baxımdan tamamilə diletantlıq və açıq-aydın manipulyasiyadır.

3. Sovet dövrünün obeliskini necə "minillik erməni irsinə" çevirirlər?

Təqdim olunan pasport məlumatları (Monument No: NK1/235) və 1968–1970-ci illərdə ucaldılmış regional sovet memoriallarının erməni tərəfindən qədim erməni irsi və ya milli-mədəni abidə kimi qeydiyyata alınması cəhdləri həm elmi, həm də tarixi-hüquqi baxımdan tamamilə əsassızdır.

Abidənin rəsmi tikilmə tarixi 1969–1970-ci illərdir. Beynəlxalq standartlara və elmi metodologiyaya görə, bu dövrün tikililəri qədim və ya orta əsrlər mədəni irsinə aid edilə bilməz. 1960-cı illərin sonlarında ucaldılmış bu cür obelisklər sovet modernizmi və kütləvi monumentalist siyasətin məhsuludur. Erməni tərəfinin bu abidələri minillik xristian irsinin davamı və ya qədim tarixi monument kimi xüsusi pasportlarla ("NK" kodifikasiyası) rəsmiləşdirməsi elmi manipulyasiyadır.

İşğal dövründə ermənilər bu ümumi sovet irsini milliləşdirərək, üzərinə qanunsuz olaraq separatizm simvolları və xaçkarlar əlavə etməklə onu "erməni milli irsi" kimi təqdim etməyə cəhd göstərmişlər.

Abidənin ağ və açıq-qəhvəyi rəngli mərmərdən hazırlanması (təqribən 5 metr hündürlükdə) onun heç bir dərin arxeoloji və ya bədii-estetik memarlıq məktəbinə söykənmədiyini açıq şəkildə sübut edir. Bu, XX əsrin ortalarında zavod şəraitində kəsilmiş və kütləvi şəkildə quraşdırılmış standart tikinti materialıdır. Belə konstruksiyalara "bədii və tarixi monument" statusu vermək mədəni irs anlayışının mahiyyətini təhrif etmək və onu siyasi manipulyasiya alətinə çevirməkdir.

4. Separatçı təbliğatın əyani sübutu: 2009-cu ilin obeliski necə "tarixi abidə" kimi təqdim olunur

Qarabağ müharibəsində məhv edilmiş Daşbulaq (Astghashen) sakinlərinin “xatirəsinə” ucaldılmış “abidə” (səhifə 35) separatçı rejimin işğal dövründə Azərbaycan torpaqlarında apardığı ideoloji və hərbi təbliğat fəaliyyətinin əyani sübutudur. 

Bu kitabları maliyyələşdirən təşkilat 2009-cu ildə tikilmiş müasir hərbi obeliski də bu siyahiya daxil edib. Bu hal layihənin elmi və tarixi sənədləşdirmədən uzaq olduğunu, əsas məqsədin isə işğal dövründə ərazidə yaradılmış hər bir erməni simvolunu "mədəni irs" adı altında təqdim etməyə çalışdığını açıq şəkildə sübut edir.

Mətndə qeyd edilən "azadlıq müharibəsi" əslində Ermənistan Respublikasının və Qarabağdakı separatçı qüvvələrin Azərbaycana qarşı apardığı hərbi təcavüz və işğalçılıq siyasətidir. Beynəlxalq hüquq və BMT Təhlükəsizlik Şurasının qətnamələri bu müharibəni Azərbaycan torpaqlarının qanunsuz işğalı kimi tanıyır. Bu səbəbdən, sözügedən abidə tarixi-mədəni irs nümunəsi deyil, separatizmi, etnik təmizləməni və təcavüzü təbliğ etmək üçün ucaldılmış siyasi-ideoloji konstruksiyadır.

Ermənilər adi ötürücü antenanı da tarixi abidə kimi kataloqa daxil ediblər

Bu məsələ ilə bağlı “Faktyoxla”-nın xüsusi araşdırması olduğu üçün mövzuya geniş toxunmuruq. Qısa olaraq qeyd edək ki, erməni tərəfinin "Avropanın ən hündür ikinci xaç abidəsi" kimi reklam etdiyi 50 metrlik dəmir konstruksiya heç bir tarixi və ya dini abidə deyil.

"Sputnik Armenia" və "JAMnews" mənbələrinin də təsdiq etdiyi kimi, bu qurğu əslində Azərbaycan ərazisində qanunsuz fəaliyyət göstərən "Karabakh Telecom" mobil rabitə operatorunun ötürücü qülləsi (antenası) olmuşdur.

Həmin ərazidə oxşar dəmir konstruksiyalı digər antenaların mövcudluğu və qurğunun baza stansiyası kimi təchiz olunması onun dini simvol deyil, texniki avadanlıq olduğunu açıq şəkildə sübut edir.

Ermənistan tərəfinin adi mobil rabitə ötürücüsünü "dağıdılmış xristian abidəsi" kimi təqdim etməsi beynəlxalq hüquq müstəvisində növbəti mədəni manipulyasiya və saxtakarlıq cəhdidir.

Sıradan təbii qaya, bulaq və otlaq sahəsi də tarixi abidədir?

Aşağıda təqdim etdiyimiz şəklin sol tərəfində iddialı başlıq verilib: "BUDURU HOLY SITE (11th-13th CENTURIES)" (Buduru Müqəddəs Sahəsi – XI–XIII əsrlər).

Şəkildə Xocalı rayonunun dağlıq relyefində yerləşən adi yaşıl təpə və onun üzərindəki aşınmaya məruz qalmış təbii qaya parçası təsvir olunub.

Erməni "mütəxəssislər" təbiətdə tapdıqları istənilən dik duran təbii daşa uydurma "Buduru" adı verərək, heç bir elmi əsas olmadan onu "XI–XIII əsr müqəddəs yeri" kimi qələmə veriblər. Halbuki daşın üzərində nə insan əli ilə yonulmuş iz, nə xaç, nə də hər hansı yazı və dini rəmz mövcuddur – bu, sadəcə təbii geoloji obyektdir. Üstəlik, ərazinin quru otlar və tikanlarla örtülü olması buranın heç vaxt ziyarətgah olmadığını, tamamilə təbliğat məqsədilə uydurulduğunu açıq şəkildə göstərir.

“Tamtsı Yeğtsi müqəddəs yeri” (Səh. 40)

• Abidənin nömrəsi: NK2/36
• Yerləşdiyi yer: Aygestan kəndi, Əsgəran rayonu
• Tarix/Dövr: XII–XIII əsrlər
• Coğrafi koordinatlar: Ş 39° 52′ 25.9″, Q 46° 41′ 25.7″
• Dəniz səviyyəsindən hündürlüyü: 987 metr

Belə məlum olur ki, müəlliflər qədim erməni kilsə və xaçkar irsini sənədləşdirmək adı ilə tərtib etdiyi bu kitabda kəmiyyət üstünlüyü yaratmaq məqsədilə Sovet dövrünə aid mülki kənd bulağını da siyahıya daxil etmişdir.

Kataloqun 39-cu səhifəsinin davamı olan fotoşəkil nəşrin müəlliflərinin Sovet dövrünə aid ümumi mülki tikilini (bulaq-abidəni) və mənsubiyyəti məlum olmayan bir şəxsin büstünü "Artsaxın qədim erməni mədəni irsi" kimi təqdim etmək cəhdini açıq şəkildə nümayiş etdirir.

Abidənin üzərində ingilis dilində “Böyük Vətən Müharibəsi Memorialı” sözlərinin yazılması onun İkinci Dünya Müharibəsində (1941–1945) faşizmə qarşı döyüşmüş kənd sakinlərinin xatirəsinə ucaldılmış XX əsrin ortalarına aid sıravi bir Sovet abidəsi olduğunu sübut edir.

Tikili Azərbaycanın bir çox rayon və kəndlərində müharibə qəhrəmanlarının xatirəsini əbədiləşdirmək üçün geniş yayılan ənənəvi bulaqüstü monument memarlığına malikdir. Abidənin hər iki tərəfində sadə daş-beton sütunlar, mərkəzində isə suyun axması üçün nəzərdə tutulmuş boru (kran) yeri aydın görünür. Kran ətrafındakı rombvari çərçivə və daxilindəki günəşvari/həndəsi motivlər xristian kilsə memarlığına deyil, sırf Sovet dövrü xalq sənətkarlığına və yerli daş oyması ənənələrinə aiddir.

Erməni tərəfi sözügedən sənəddə 209-cu səhifədə Qarabağın kənd təsərrüfatı infrastrukturuna aid sıradan obyektləri rəsmi dövlət reyestrinə daxil edərək növbəti saxtakarlığa və "tarixi abidə statistikasının şişirdilməsinə" yol verib.

Üst şəkildə Qarabağın demək olar ki, hər dağ kəndində rast gəlinən, yerli əhali tərəfindən heyvanların suvarılması və məişət ehtiyacları üçün tikilmiş adi bulaq və su yalağıdır. Kobud yonulmuş yerli əhəngdaşı bloklarından inşa edilən bu tikilinin daxilindən kənd su xətti keçir.

Dünyanın heç bir yerində son əsrlərdə tikilmiş bu tip təsərrüfat təyinatlı tikililər dövlət səviyyəsində qorunan xüsusi "mədəni irs abidəsi" kateqoriyasına daxil edilmir. Ermənilər işğal etdikləri kəndlərdə gözə dəyən hər bir tikilini siyahıya alaraq süni şəkildə "qədim iz" sayı toplamağa çalışıblar.

Bu şəkildə bulağın tikinti materialları arasında üzərində erməni dilində yazılar və sadə ornamentlər olan üzü aşınmış daş fraqmenti görünür.

Bu, erməni təbliğatçılarının ən məşhur saxtakarlıq üsuludur. Məqsəd kənardan baxan şəxsdə "bulağın üstündə yazı var, deməli, bura erməni abidəsidir" təəssüratı yaratmaqdır. Halbuki daşın özü bulağa aid deyil, sonradan ora süni şəkildə pərçimlənib.

Səhifənin bu hissəsində meşəlik və otluq ərazidə yerləşən, heç bir memarlıq quruluşu olmayan adi dördbucaq daş kütlələri əks olunub.

Ermənilər bulağın ətrafındakı bu baxımsız daş qalıqlarını da sənədə əlavə edərək buranı geniş bir "tarixi kompleks" kimi təqdim etməyə çalışıblar.

355-ci səhifədəki "Sprıng/Fountaın - 19th Century" başlıqlı fotoşəkil erməni mütəxəssislərin Qarabağdakı maddi-mədəniyyət statistikasını şişirtmək üçün tətbiq etdikləri növbəti manipulyasiyadır.

Şəkildə aydın görünür ki, bu, kənd yerlərində əhalinin məişət ehtiyacları və mal-qara üçün tikilmiş adi kənd bulağı və su yalağından ibarət bəsit bir obyektdir. Dünyanın heç bir ciddi arxeologiya və memarlıq elmində 19-cu əsrdə yerli sakinlər tərəfindən kobud daşdan və sement məhlulu ilə inşa edilmiş belə sıradan tikililər "tarixi-mədəni irs abidəsi" kateqoriyasına daxil edilmir. Erməni tərəfi bu obyektə ingiliscə təntənəli ad verməklə beynəlxalq hesabatlardakı "abidə" sayını süni şəkildə minlərlə artırmağa çalışır.

Bulağın ətrafındakı strukturlar hər hansı memarlıq bünövrəsi deyil, torpaq sürüşməsinin qarşısını almaq üçün yamaca düzülmüş yonulmamış təbii qaya parçalarıdır. Sadəcə olaraq, təbii daş kütləsinin arasından su borusu çıxarılaraq önünə çanaq qoyulub və bütöv bir ərazi "tarixi kompleks" kimi sənədləşdirilib.

Kataloqda yalnız 1-ci cilddə rast gəldiyimiz açıq saxtakarlıq nümunələrini təqdim edirik:

Bunlar isə erməni vandalizminin qurbanı olmuş mədəni abidələrdən bəziləridir (yalnız 1-ci cilddən):