Yapay zekanın, gazeteciliğe ve kitle iletişimine etkilerinin değerlendirildiği bir çalışmada çarpıcı sonuçlar ortaya kondu. İstanbul Nişantaşı Üniversitesi İktisadi İdari ve Sosyal Bilimler Fakültesi Yeni Medya ve İletişim Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Aykut Arıkan tarafından hazırlanan "Kitle İletişiminde Yapay Zeka ve Algoritmik Dönüşüm" başlıklı makalede "Habercilerin yüzde 54,3'ünün yaratıcılığın ve orijinal haberciliğin kaybolmasından, yüzde 51,4'ünün eleştirel düşünme becerilerinin körelmesinden ve yüzde 49'unun da dezenformasyonun artmasından derin kaygı duyduğu" paylaşıldı.
TRT Akademi dergisinde yayımlanan çalışmada 2022'nin sonlarında ChatGPT ve benzeri büyük dil modellerinin (LLM) geniş kitlelerin kullanımına sunulmasının, gazetecilik, halkla ilişkiler ve genel içerik üretiminde geri döndürülemez bir değişimin fitilini ateşlediğine dikkat çekildi. Kitle iletişimindeki bu dijital dönüşümün, haberin doğruluğu, fikri mülkiyet hakları, toplumsal kutuplaşma ve izleyici nezdindeki kurumsal güven unsurlarına dair etik krizleri beraberinde getirdiği belirtildi.
Thomson Reuters Vakfı (TRF) tarafından gazetecilere yönelik yapılan bir araştırmaya atıfta bulunulan makalede, gazetecilerin yüzde 81,7'sinin çalışmalarında düzenli olarak yapay zeka araçlarını kullandığı verisi yer aldı.
Makalede yapay zekanın basın dünyasına getirdiği yenilikler sıralandı:
- Küresel analizler, haber mecralarının yüzde 73'ünden fazlasının yapay zeka teknolojilerini benimsediğini gösteriyor.
- Gazeteciler, yapay zekayı içerik düzenleme (yüzde 55,3), çeviri (yüzde 51,8), araştırma ve fikir üretimi (yüzde 48,8), büyük veri analizi (yüzde 42,9) gibi yoğun zaman ve emek gerektiren işlerde kullanıyor.
- Kitle iletişimindeki algoritmik devrim, iletişim profesyonellerinin mesleki gelecekleri açısından ciddi endişelere de neden oluyor. Habercilerin yüzde 54,3'ü yaratıcılığın ve orijinal haberciliğin kaybolmasından, yüzde 51,4'ü eleştirel düşünme becerilerinin körelmesinden ve yüzde 49'u da dezenformasyonun artmasından derin kaygı duyuyor.
- Çalışanların yüzde 32,2'si , yapay zekanın bir gün kendi mesleklerini ellerinden alacağından endişeli.
- Altı ülkede okurun yüzde 12'si tamamen yapay zeka üretimi haberleri tüketiyor.
Gerçekte var olmayan ancak gerçekçi görünen görsellerin üretilmesinden yüzde 26 oranında rahatsızlık duyuluyor.
Dezenformasyon, yankı odaları ve algoritmik önyargı yapay zekanın kitle iletişim ekosistemindeki en yıkıcı yanlarından biri olarak sentetik dezenformasyonun üretilme ve yayılma hızı ile dijital iletişimdeki 'yankı odalarının' derinleşmesi gösteriliyor.
Büyük dil modelleri (LLM) eğitim verilerini internetten çekiyor. Bu verilerin yüzde 50'den fazlası İngilizce.
Medya kurumlarının yüzde 13'ü yapay zeka kullanımına dair resmi ve yazılı bir politikaya sahip. Habercilerin yüzde 79,1'i herhangi bir kılavuz olmaksızın çalışıyor.
Kitle iletişim tüketicilerinin yüzde 60'ı haber platformlarında yapay zeka kullanımına dair açık bir ibare ya da uyarıyla düzenli olarak karşılaşmadığını belirtiyor.
Çalışmanın sonuç ve öneriler kısmında medya kuruluşları ve haber merkezlerinin, yapay zeka kullanımı hakkında etik kılavuzlar ve yönergeler yayımlaması gerektiği vurgulandı. Dezenformasyonun önlenmesi adına hiçbir haberin, uzman bir insan editörün filtresinden geçmeden kamuoyuna sunulmaması gerektiği belirtildi. Hukuki çerçeve, telif haklarının korunması, veri güvenliği, dezenformasyon sorunu gibi konularda dijital okuryazarlık eğitimi öne çıkarıldı.
Çağdaş Çetindemir teyithatti
