Bu həftə dünya mediasının diqqəti Kabo-Verde sahillərində olan "MV Hondius" kruiz gəmisində nadir virus xəstəliyinin yayılmasına yönəlib. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (ÜST) məlumatına görə, 4 may tarixinə olan vəziyyətə əsasən, 7 yoluxma halı qeydə alınıb: onlardan ikisi laboratoriya tərəfindən təsdiqlənib, beşi isə şübhəli olaraq qalır. Üç ölüm halının olduğu, bir pasiyentin vəziyyətinin kritik olduğu və bir neçə sərnişində yüngül simptomların müşahidə edildiyi bildirilir.
Rəsmi qurumlar yoluxmanın məhz harada – gəmidə, dayanacaqlarda, yoxsa səyahət başlamazdan əvvəl baş verdiyini müəyyənləşdirməyə çalışırlar, araşdırmalar davam edir.
Səs-küylü başlıqlara baxmayaraq, hantavirus yeni patogen deyil. Bu, ilk dəfə 1950-ci illərdə Koreya müharibəsi zamanı hərbçilər arasında böyrək zədələnməsi ilə müşayiət olunan ağır qızdırma halları qeydə alınarkən ətraflı öyrənilmiş virus qrupudur. Sonradan bu ailəyə məxsus viruslar dünyanın müxtəlif regionlarında aşkar edilmişdir. Həmin zaman virusun təbii mənbəyi infeksiyanı aşkar simptomlar olmadan daşıyan gəmiricilər olduğu müəyyən edilmişdir.
Məlum olmuşdur ki, insan, bir qayda olaraq, yoluxmuş gəmiricilərin sidiyi, tüpürcəyi və ya nəcisi ilə təmasda olduqda yoluxur. Ən çox yayılmış ötürülmə yolu – çirklənmiş otaqların təmizlənməsi, viruslu toz, anbarlar, tövlələr və ya gəmiricilərin ola biləcəyi digər yerlərlə təmas zamanı havaya düşən mikroskopik hissəciklərin tənəffüs yolu ilə qəbul edilməsidir. Dişləmələr vasitəsilə yoluxma daha nadir hallarda baş verir. İnsandan insana keçmə isə son dərəcə nadir hesab olunur və yalnız bəzi ştammlarda, xüsusən də Cənubi Amerikadakı "Andes" virusunda qeydə alınıb.
Hantavirusun təhlükəsi ondan ibarətdir ki, ilk simptomlar adi virus infeksiyasını xatırlada bilər. Xəstəlik tez-tez hərarətin yüksəlməsi, baş ağrısı, əzələ zəifliyi, titrəmə, qarın ağrısı, ürəkbulanma və ya diareya ilə başlayır. Lakin bəzi pasiyentlərin vəziyyəti bir neçə gün ərzində kəskin pisləşə bilər. Ağır hallarda "hantavirus ağciyər sindromu" adlanan vəziyyət inkişaf edir – bu zaman kəskin tənəffüs çatışmazlığı, pnevmoniya, təzyiqin düşməsi və şok yaranır. Bəzi bölgələrdə xəstəliyin böyrəkləri zədələyən formasına (Hantavirus Pulmonary Syndrome (HPS) da rast gəlinir. Ölüm səviyyəsi virusun ştammından asılıdır və ağır formalarda yüksək ola bilər.
Bu gün üçün hantavirusun spesifik dərmanı yoxdur. Müalicə əsasən dəstəkləyicidir: pasiyentlərə oksigen terapiyası, intensiv terapiya, venadaxili maye qəbulu və orqanların fəaliyyətinə nəzarət tələb oluna bilər. İnfeksiyanın erkən aşkarlanması əsas amil olaraq qalır, çünki vaxtında xəstəxanaya yerləşdirmə sağalma şansını artırır.
Kruiz gəmisi ilə bağlı xəbərlər fonunda anlamaq vacibdir ki, geniş ictimaiyyət üçün risk aşağı olaraq qalır. ÜST xüsusi olaraq vurğulayıb ki, hazırda qlobal yayılma təhlükəsi görmür. Araşdırmalar sərnişinlərin gəmiricilərlə harada – uzaq təbiət ərazilərindəki dayanacaqlar zamanı, yoxsa birbaşa gəmi göyərtəsində təmasda ola biləcəyinə yönəlib.
Hantavirusun profilaktikası, hər şeydən əvvəl, gəmiricilərlə təmasın idarə olunmasına əsaslanır. Mütəxəssislər siçan və ya siçovulların izləri olan yerlərdən qaçmağı, qidaları qapalı qablarda saxlamağı, sanitar normalara riayət etməyi və potensial çirklənmiş otaqları təmizləyərkən qoruyucu vasitələrdən istifadə etməyi tövsiyə edir. Gəmiricilərin quru ekskretlərini (nəcisini) süpürməmək vacibdir, çünki bu, yoluxmuş hissəciklərin tənəffüs edilməsi riskini artırır – səthi əvvəlcədən dezinfeksiyaedici məhlulla təmizləmək daha təhlükəsizdir.
Kruiz gəmisindəki yoluxma hadisəsi səs-küylü informasiya bəhanəsinə çevrilsə də, bu, yeni bir pandemiyanın başlanğıcı demək deyil. Hantavirus nadir, lakin potensial olaraq ağır xəstəlik olaraq qalır. Bu virusdan əsas qorunma yolu isə ənənəvi olaraq gigiyena, gəmiricilərə nəzarət və simptomları hiss etdikdə vaxtında tibbi yardıma müraciət etməkdir.
