Dezinformasiya yaymaq üzrə ixtisaslaşmış "Azad söz" “Youtube” kanalının rəhbəri Tural Sadıqlı növbəti dəfə auditoriyanı çaşdırmağa yönəlmiş saxta iddia ilə çıxış edib. O iddia edir ki, admini olduğu "kanal"ın "Facebook" səhifəsi guya bağladılıb və o, platforma rəhbərliyinə müraciət edərək 24 saat ərzində fəaliyyətini bərpa edib (Mayın 4-də gecə saatlarında bağlanmış səhifə mayın 5-də aktivləşib). Lakin hadisələrin xronologiyası və Meta Platformasının iş prinsipləri bunun tamamilə uydurma olduğunu sübut edir.

Meta-nın bərpa proseduru necə işləyir?

Meta tərəfindən İcma Standartlarını pozduğuna görə bağlanan bir səhifənin bərpası mürəkkəb hüquqi-texniki prosesdir. Bu prosesin 24 saat ərzində baş tutması praktik olaraq qeyri-realdır:

• Apelyasiya müddəti: Qaydalara əsasən, Meta tərəfindən deaktiv edilmiş səhifənin şikayət əsasında yenidən araşdırılması və aktivləşdirilməsi çox vaxt tələb edir. Bu müddət adətən bir neçə gündən, bəzən isə 180 günə qədər uzana bilər (bu, yalnız mürəkkəb apelyasiya halları üçündür, qayda deyil).
• Texniki ziddiyyət: Əgər səhifə həqiqətən Meta tərəfindən bloklansaydı, T. Sadıqlının iddia etdiyi "bir günlük bərpa" platformanın qlobal bürokratik prosedurları ilə mümkün olmazdı.

Meta milli hökumətlərdən “qanuni tələblər” aldıqda müəyyən əməliyyatlar həyata keçirir. Meta hər il "Şəffaflıq hesabatı" dərc edir. Bu hesabata görə:

• Müxtəlif ölkələrin hökumətləri Meta-ya “qanuni tələblər” (legal requests) göndərə bilər;
• Meta bu tələbləri yalnız öz daxili siyasəti ilə uyğun gəldikdə qismən yerinə yetirir;

Meta-nın səhifə bağlanma və bərpa prosedurları

Tural Sadıqlının iddiasındakı texniki boşluqları daha yaxşı anlamaq üçün Meta-nın rəsmi prosedurlarına nəzər salaq:

1. Hesabın deaktiv edilməsi və ya platforma tərəfindən bağlanması

• İstifadəçi tərəfindən deaktivasiya: Səhifə rəhbəri (admin) istədiyi vaxt səhifəni dondura və bir neçə saat sonra yenidən aktivləşdirə bilər. Bu zaman səhifə kənar şəxslərə "bağlı" görünür, lakin proses müvəqqəti olur.
• Meta tərəfindən deaktivasiya: Əgər Meta səhifəni qayda pozuntusuna görə bağlayıbsa, bu, avtomatik sistemlər və ya moderatorların rəyi əsasında baş verir.

2. Apelyasiya (şikayət) prosesi

Meta-nın daxili qaydalarına görə, bir səhifə bağlandıqda adminə bildiriş göndərilir. T. Sadıqlının məlum saxta şousunda biz bunu görmürük.

Ləğv edilmiş və ya deaktiv edilmiş səhifənin bərpa prosesi aşağıdakı mərhələlərdən keçir:

• Sorğu göndərilməsi: Admin "Nəzərdən keçirmək" (Review) tələb edir.
• Növbə sistemi: Bu sorğular qlobal növbəyə alınır. Kiçik və orta seqmentli səhifələr üçün bu proses minimum 48–72 saat, bəzən isə həftələr çəkir.
• Qərar: Əgər səhifə "səhvən" bağlanıbsa, bərpa edilir. Lakin 24 saatlıq müddət daxilində həm bağlanma, həm müraciət, həm də müraciətin müsbət nəticələnməsi Meta-nın bürokratik sürəti ilə uyğun gəlmir.

3. "Kütləvi şikayət" (Mass Reporting) mifi

İstifadəçilər tez-tez elə düşünürlər ki, kimsə "şikayət etdi və bağlandı". Reallıqda isə Meta-nın süni intellekti şikayətlərin sayına deyil, məzmunun həqiqətən qaydaları pozub-pozmadığına baxır. Əgər pozuntu yoxdursa, 10 min şikayət gəlsə belə, səhifə bağlanmır.

Sadıqlının növbəti saxtakarlığı

O, 4 mayda öz profilində yaydığı müraciətdə qeyd edir ki, guya "Azad söz" "Facebook" səhifəsinə mütəmadi olaraq kütləvi “trol hücum”ları baş verib, hətta məşhur "The Guardian" nəşri şəxsən səhifənin bu hücumlara məruz qalması ilə bağlı əvvəllər məqalə dərc edib və məqalənin linkini əlavə edib.

Araşdırma zamanı bəlli oldu ki, "The Guardian"da dərc olunan məqalə 2021-ci ilə aiddir və həcmcə böyük məqalədə "Azad söz" səhifəsinin adı cəmi bir dəfə çəkilib.

Ən əsası, adın çəkildiyi hissədə söhbət qətiyyən kanala hücumlardan getmir:

Nəticə: Saxta gündəm yaratmaq üçün manipulyasiya

Bütün bunlar onu göstərir ki, Tural Sadıqlı burada diqqət mərkəzində olmaq və süni gündəm yaratmaq məqsədilə saxtakarlığa əl atır. Ən ağlabatan ssenari budur ki, o, səhifəni şəxsən (admin qismində) müvəqqəti deaktiv edib, məlum saxta müraciəti yayıb və bir neçə saatdan sonra yenidən aktivləşdirib. Bu, Meta-nın tətbiq etdiyi bir cəza deyil, istifadəçinin öz iradəsi ilə həyata keçirdiyi texniki prosedurdur.

Sadıqlı bu cür ucuz manipulyasiya üsulları ilə öz kanalını süni şəkildə gündəmdə saxlamağa, "təzyiqə məruz qalan media" obrazı yaradaraq reytinq toplamağa çalışır. Eyni zamanda, öz səhifəsində şərh bölməsini məhdudlaşdırması və yalnız özünü müdafiə edən rəylərə icazə verməsi onun "azad söz" anlayışının nə dərəcədə saxta olduğunu bir daha nümayiş etdirir.